Franchising ~ Bayilik, Bayilik Veren Firmalar - BayilikTR.Com

Franchise Nasıl Verilir

Franchise Nasıl Verilir

Franchise veren şirketler üretici ise malını daha iyi sattırmak için, perakendeci ise yatırıma ve yönetime yetişemediği yerlerden gelir elde etmek için bu işi yaparlar, bildiklerini başkalarına öğretir, markalarını paylaşırlar. İşi iyi, markası meşhur olan başkaları ise eğer franchise sistemine hakim olamayacaklarını düşünüyorlarsa buna kalkışmaz, markalarını riske sokmazlar.

Franchise veren, öncelikle işletmenin prototipini kendisi başarıyla uygulamalı, para kazanıldığını göstermelidir.

Kritik ürün ve hizmetleri ya franchise veren firmalar kendisi vermeli veya güvendiği bir tedarikçiden sağlamalıdır. Tedarik fiyatlarının piyasa şartlarına uygun olması ön koşuldur.

Franchise alanların ve markanın başarısını birlikte gözeten bir bölge koruma politikası olmalıdır.

Franchise sisteminde verilecek destekler, eğer franchise alanlar işi bilenler arasından seçilecekse sınırlı tutabilir ama, bilmeyene iş kurduracaksa seçme, eğitme ve destekleme konusunda franchise veren azami gayreti göstermelidir. Aksi halde başarısızlık franchise alanın değil verenin olur.

Franchise alanların kural dışına çıkmasını engelleyen şey anlaşmanın maddeleri değil, franchise verenin gücü ve franchise alanın kazancıdır.

Franchise verenin bir yayılma planı olmalı ve buna uygun davranmalıdır.

Franchise alanları denetlediği gibi, kendi ekibini ve sistemini de denetlemelidir.

Franchise verme öncesinde iyi hazırlık yapılmalı, ürün, marka, yer seçimi, dekorasyon, tedarik yeniden değerlendirilmelidir. Bugünün değil yarının rekabet ortamı göz önünde bulundurularak plan ve fizibilite yapılmalıdır.

Franchise alanların seçiminde ve verilen haklarda, bugünün değil yarının işletmecisi göz önünde bulundurulmalıdır. Başlarken işi bilmeyen ve herşeyi kolayca kabul eden girişimci, bir yıl sonra işi bilen ve karını maksimize etmek için her olanağı kullanacak biri olacaktır.

El kitabı, eğitim ve denetim birbirini tamamlamalı, külfet değil destek olmalıdır.

Eğitim bir insan fabrikası gibi düşünülmeli, herkes sürekli eğitilmelidir. Eğitim iyiyse herkes işini tam yapar, herkesin yedeği olur, hiç kimse aşırı ücret almaz.

Denetim birçok açıdan birden yürütülmelidir. Ürün ve hizmetler , bina ve ekipman, ticari sonuçlar, idari ve mali durum ayrı ayrı ve uzmanları tarafından denetlenmelidir. Operasyonel denetimi yerinde destek anlamında saha elemanları yapmalı, belli aralıklarla operasyonel teftiş anlamında başka bir ekip yürütmelidir. Mali denetimi uzmanlar yapmalı, franchise alanın firmasının mali durumu izlenmelidir. Gizli müşteri ölçümü yapılmalı, belli sıklıkta müşteri gözüyle izlenmelidir.

Merkezi tanıtım için tüm işletmelerden ton toplanmalı ve en verimli şekilde kullanılmalıdır. Yerel tanıtım için işletmeclere yartım edilmeli, yol gösterilmeli, çaılşmaları kolaylaştırılmalıdır.

Franchise yatırımının fizibilitesini hesaplamanın en kolay yollarından biri SeBoN tablosu yapmaktır. .

SeBoN TABLOSU

Yatırım fizibilitesi hesaplanırken değişik değerlendirme kriterleri kullanılabilir. Yatırımın geri dönüşü, sermayenin geri dönüşü, iç verim oranı, yatırımın geri ödeme süresi, vb. bunlardan bir kaçıdır. Fizibiliteyi yapan kişinin uzmanlığına göre, proforma bilanço, kar/zarar, fon akış ve nakit akış tabloları da çıkarılabilir.

Küçük yatırımcı süslü raporlar değil, basit üç soruya net yanıt ister:

1- Yatırımcı kendi parasını hangi sürede ne miktarda bağlayacak?
2- Yatırımcı ne süre boyunca ne kadar borçlanacak?
3- İşten sağlanan nakit gelir ne olacak, yatırımı ne sürede çıkaraak, devamında ne kazandıracak?

Franchise & More tarafından geliştirilen SeBoN tablosu, bu üç soruya tek tabloda yanıt verir.

Enflasyon, kur makası, vb. ihmal edilir, isteğe bağlı olarak $, € veya YTL kullanılır. Basit bir excell programı kullanılır.

SeBoN tablosunu oluştururken yapılacak girişler şunlardır:

Aylık olarak yatırım için yapılacak ödemeler, işten sağlanacak nakit girdiler ve her türlü nakit çıkışlar, gerçekleşmesi beklenen aya yazılır.

Aylık tahsilat ve ödemelerden aylık nakit, tüm aylar birbirine eklenerek de kümülatif kasa durumu çıkarılır. Kasa eksi olamayacağına göre, eksi gözüken ay içinde ya sermaye, ya borç girişi yapılmalıdır. Borç alındığında aylık faizinin aynı aya harcama yazılması doğru olacaktır.

Kümülatif kasa eksi çıktığında sermaye mi borç mu kullanılacağı ve kasada ne kadar fazla nakit tutulacağı her ay için kararlaştırılır ve girdiler yazılır.

Kasa fazlası oluştuğu aylarda borç geri ödemesi yazılır, yine kasada kalması istenen nakite göre ödeme planı yapılır.

Ödenecek vergiler, KDV, vb. ilgili aya nakit çıkışı olarak yazılır. Gelir ve kurumlar vergisini hesaplayabilmek için ya proforma bilançoyu tutmak, veya tahmini vergi hesabını bilmek gerekir.

Girişimcinin işi için kullandığı mülk ve ekipman ya satın alınmış ya kiralanmış sayılmalıdır. Kullanılan ay semaye girişi ve harcama birlikte yazılır. Şirkete sermaye olarak koymuşsa, giriş çıkış aynı aya yazılır. Mülkiyeti kendinde tutup şirkete kullandırıyorsa her ay kira çıkışı ve o kadar sermaye girişi birlikte yazılır. Aynı ilke girişimcinin işine koyduğu ticari mal için de geçerlidir. Normal satınalma fiyatından ödeme ve aynı miktarda sermaye girişi aynı aya yazılır.

Sonuçta aylık olarak işe bağlanan para, iş için borçlanılan para ve kasadaki nakit fazlası bulunur.

Aşağıdaki örnek SeBoN tablosu bize şu bilgileri vermekte:

1 - Girişimci işine ilk 4 ayda 100.000 $, birinci yılın sonunda 110.000 $ bağlamış, parasını ikinci yılın sonunda geri alıyor.

2 - Yatırımda dışkaynak da kullanılıyor, toplam borç en fazla 40.000 $ oluyor, 14. ayda borç tamamen kapanıyor.

3 - İşin karlılığı hemen hemen sabit gelişiyor, ikinci yıldan sonra her yıl 160.000 $ kazandırıyor.

Franchise Nasıl Alınır

Franchise Nasıl Alınır
Franchise almak, güvenli ve markalı yatırım yapmanın en uygun yoludur. Birçok yarar sağlarken, doğal olarak bazı riskler de getirir.

Franchise & More tarafından verilen UFRAD onaylı "Franchise Nasıl Alınır" seminerinde önerilen yöntem, beş kademeli araştırma yapmaktır.

1- Franchise alan 
2- Franchise veren
3- Ürün ve hizmetler
4- Yer seçimi
5- Anlaşma ve pazarlık

ayrı ayrı ve kapsamlı olarak araştırılmalıdır.

Anlaşma ve Pazarlık

Anlaşma ve Pazarlık

TİCARİ TEMELLER

Franchise İlişkisi
 
Üretim, işletme ve pazarlamadan oluşan bir sistem olan franchising, franchise veren ile franchise alan arasında ilk tanışma ve temasla başlar, müzakerelerle gelişir, sözleşme imzalanması ile yürürlüğe girer.

Eğer iş karlı, franchise alan memnun, franchise veren ilgiliyse, ilişki pürüzsüz yürür. Franchise alanın, sözleşmeyi detaylı okumadan imzalaması ve yıllarca kapağını açmaması sık rastlanan bir durumdur ve çok da sağlıklıdır.

Franchise alanın sözleşmenin detaylarını araştırması, açıklarını araması, hukukçulara danışması halinde, sürtüşme başlamış demektir. Sonuçta kimin haklı, kimin güçlü, kimin kazançlı çıktığı genellikle fark etmez. Hata ilişkidedir. Sorunun nedeni, franchise alanların yanlış seçilmesi, yanlış beklentiler yaratılması, yanlış pazarlama yapılması, eksik destek verilmesi, rekabete ayak uydurulamaması, vb. olabilir. Her durumda hata tek taraflı olamaz.

Denge
 
Franchise ilişkisinin sürekli ve karşılıklı memnuniyet verici olabilmesi için, denge içinde yürütülmesi şarttır.

Tarafların güçleri, sisteme katkıları, sistemden sağladıkları yararlar ve beklentileri denge içinde olmalıdır.

Franchise ilişkisinde taraflardan biri bilgisi, markası, yatırımı, pazarı, çalışması, mağaza yeri vb. karşılığında hak ettiğini alamazsa veya alamadığını düşünürse, motivasyonunu kaybeder, sistemi bozma eğilimine girer. Franchise alan bu duygu içindeyse, genellikle kendisine kısa vadede daha fazla kazandıracak fakat sistemi bozucu davranışlar gösterir. Franchise veren bu duygu içindeyse sisteme verdiği destek zayıflar. Her iki durum da bindiği dalı kesmekten farksızdır.

Franchise sisteminde sıkça rastlanan bir sorun da, yanlış beklentilerle yola çıkan girişimcilerin uğradıkları hayal kırıklığıdır. Franchise verenin gayret göstermeden, sadece markasını kullandırma karşılığında para kazanacağını düşünmesi veya franchise alanın, parayı verip anlaşmayı imzaladığında işlerin kendiliğinden yürüyeceğini, paraların akacağını sanması gibi. Kaçınılmaz olan hayal kırıklığı, sistemi içinden çürütecektir.

Bu sorunun çaresi, franchise almadanönce tam bilgilenmek, yanlış beklentilere yer vermemek, boş vaatlerde bulunan franchise vereni tanıyıp inanmamaktır.

Devredilen Haklar
 
Franchise sözleşmesi ile belirli bir süre için devredilen haklar, sözleşmenin kapsamına göre şunlar olabilir.

Ticaret markası kullandırılır
Üretim, işletme ve pazarlama sırları ile edinilmiş deneyimler el kitabı ve eğitimle aktarılır
Patent hakları kullandırılır
Fikir ve sanat eserleri sayılacak haklar kullandırılır
Hammadde temin hakkı verilir (tekelden dağıtım)
Bina kullanım hakkı verilir (yer franchise verenin ise)
Franchise veren, devre konu olan hakların (marka, alameti farika, lisans, patent, know how, vs.) sahibi olmak zorunda değildir.
Söz konusu hakların kullanım hakkına sahip (mutasarrıf) olabilir, irtifak hakkına (kısmen kullanma hakkı) sahip olabilir, intifa (kullanma) hakkına sahip olabilir (marka başkasına satılsa bile kullanmaya devam edebilir), kiralamış ve kiraya verme hakkı olabilir.
Franchise almadan önce, parayı alan kişinin, devredilen haklar üzerinde ne gibi bir tasarrufu olduğunu araştırmak, franchise alanın yükümlülüğüdür.

ÖDENEN ÜCRETLER

Franchise sözleşmesi ile franchise alan belli zamanlarda belli ödemeler yapar. Genellikle royalite ve isim hakkı olarak tanımlanan ödemeler, bazı durumlarda değişik esaslara bağlanabilir.

Franchise giriş ücreti (royalite): Franchise alanın sisteme girmesi için verecek olduğu ücrettir. Genellikle anlaşma esnasında ödemesi istenir. Sistemin gördüğü rağbete ve kazandıracağı paraya göre değişebilir. Satış zorluğu çeken firmalar uzun vadelerde ödeme alabilmektedir.

Franchise kullanım bedeli (gayrimaddi hak bedeli, isim hakkı): Franchise sistemi ile birlikte verilen marka, patent, know how, tekel hakkı gibi hakların hepsi için bir ücret istenir. Bu ücret ciro üzerinden belli bir oran veya belli zamanlarda (haftalık, aylık, vb.) ödenecek sabit bir miktar veya ikisinin bileşimi olabilir. Cironun belli bir oranı, ancak en az aylık belli bir miktar olarak da tanımlandığı olur.

Franchise yenileme bedeli Franchise anlaşmasının süresi bittiğinde, taraflar anlaşmayı yenilemek istediklerinde franchise alanın bir ücret ödemesi istenir. Bu ücret yaygın uygulamada başlangıçta verilen miktar kadar olmaz. Franchise alanların ilgi ve güvenini kazanmak için yenileme ücretinin ne kadar olacağı da baştan belirlenmelidir.

Ek hizmet ücreti: Franchise veren, bazı ek hizmetler sunarak karşılığında franchise alandan bir bedel isteyebilir. En sık rastlanan örnek, franchise verenin hammadde ve yardımcı maddeleri temin etmesi, karşılığında ürün bedeli ve nakliye bedelini almasıdır. Bunun dışında Amerika’da muhasebe tutma, çek düzenleme, sigorta, emeklilik programı gibi örneklere de rastlanmaktadır. Bu tür hizmetlerin tek elden verilmesi sinerji ve tasarruf sağlıyorsa, katılım zorunlu değilse, sisteme güç katmaktadır. Franchise veren anlaşmadan aldığı güçle franchise alanlarını kendisinden ürün veya hizmet almaya zorluyorsa, sistem zarar görmektedir.

Bölge tekeli ücreti: Franchise alanlar, başarılı oldukları takdirde aynı sistemin başka noktaları için de talip olmaktadırlar. Bu gibi durumlarda birden fazla franchise işletme açma olanağı tanıyan bir bölgenin tahsisi, bedel karşılığında yapılmaktadır.

Reklam fonu katkı payı: Franchise sistemlerinin vazgeçilmez unsuru, etkin reklam ve tanıtımdır. Franchise veren, franchise alanlardan genellikle cirolarıyla orantılı olarak bir reklam katkı payı toplar. Bu fonun yönetimi çoğunlukla franchise alanların da katıldığı komiteler tarafından yapılır.

Reklam fonunun harcanma yeri franchise alanlar arasında sürekli bir huzursuzluk kaynağdır. Ortak fonun harcama yeri, tüm franchise alanların ortak yararına olabilecek, kitlelere hitap eden medyalar olmalıdır.

Reklam fonu için fatura kesilirse, KDV eklenir, tüm masraflar da katılımcılara bölünerek faturalanır, KDV mahsup edilir. Reklam fonu için yaygın olarak fatura kesilmez, KDV eklenmez. Para bir anlamda “emanete” alınır, parayı verenler adına harcanır. Bu durumda yapılan franchise veren ve alan için masraf yazılamaz.

Ödenen bedelin amortismanı: Franchise alınırken ödenen franchise giriş bedeli, franchise veren açısından amortismana tabi gayrı maddi haktır. Franchise kullanım bedeli ödemeleri ise doğrudan masraf yazılır. Franchise alan her ikisini de masrafa yazar.

Sözleşmelerde Pazarlık: Sözleşmeler, franchise veren tarafından hazırlanmış tek tip sözleşmelerdir. Franchise veren çoğunlukla sözleşmenin hiç bir maddesini değiştirmez. Sadece (varsa) korumalı bölge pazarlık konusu olabilir.

Genelde pazarlık etmeyi seven insanımız, franchising sistemine güven duyduklarından, sözleşmenin detaylarına fazla girmez. Bazı yatırımcılar ise sözleşmedeki her maddeyi pazarlık konusu yapmak isterler.

Yeni franchise almak isteyen kişilerin ise başvuracakları ilk bilgi kaynağı, eski franchise alanlardır. Dolayısıyla bir franchise alana verilen taviz, kısa süre sonra genel bilgi haline gelir, istemek ve almak şart olur.

Franchise verenler bunun bilincinde olarak mümkün olduğunca az taviz vermeye çalışır. Franchise alan pazarlık psikolojisi içinde taviz isterse, önemsiz maddelerde değişikliğe giderler. Zaten sözleşmelerin pek çok maddesi franchise vereni mükerrer olarak korumaktadır.

KARŞILIKLI ÇIKARLAR

Karşılıklı Yarar Sağlama ve Açıklık
Sözleşme franchise sisteminin içindeki ilişkileri düzenler ve her konuya temel teşkil eder. İyi bir sözleşme, karşılıklı başarılı çalışmayı teşvik eden yapıda olmallıdır.
Gelecekte oluşacak anlaşmazlıklar sözleşmedeki maddeler ile çözülebilmelidir.
Sözleşmedeki hükümlerin adil ve karşılıklı olmasını istemek franchise alanın doğal hakkıdır.
Sözleşme iki taraf için de geçerli ve bağlayıcı olmalıdır. İki taraf ta sözleşmede bir maddeyi çiğnediklerinde hangi sonuçlara maruz kalacaklarını net olarak bilmelidir

YAPTIRIMLAR

Suç ve Ceza Dengesi
 
Franchise alanın anlaşmaya uymaması halinde uygulanabilecek yaptırımlar ve hangi durumda anlaşmanın feshedileceği belirtilmelidir.
Franchise anlaşmalarında genellikle kolay yol seçilip, franchise verenin kolayca anlaşmayı feshetmesine olanak sağlayan maddeler konur. Bu şekilde elinde “çok güçlü” bir anlaşma olduğunu düşünen franchise veren, esasen yanılır. Çünkü anlaşmayı iptal etmek, en son başvurulacak çaredir. Amaç, anlaşmayı tam olarak uygulatmak ve bu süreçte karşılıklı para kazanmaktır.
Anlaşma iptal edildiğinde yerin kirası franchise alanın üzerineyse işletmeden tabela iner. Bu ise franchise zinciri için itibar kaybıdır.

Kademeli Yaptırımlar
 
Franchise anlaşması kademeli olarak yaptırımlar öngörmelidir. Franchise alan hangi kusurunda ne cezaya uğrayacağını bilmelidir. Yaptırımlar iyiye yönlendirici, yanlıştan caydırıcı olmalı ancak haksız iptal yetkisi vermemelidir.
Örneğin ödemelerde gecikme halinde faiz uygulaması, bildirimlerde hata varsa ceza uygulaması, kotalar tutturulamadıysa parasal yaptırımlar, denetim sonucuna göre ödül ve yaptırımlar gibi ayrımlara gidilmelidir.
Sır saklama yükümlülüğü genelde istenir. Ancak ileri giderek çalışanlar tarafından ihlal edilirse kullanılmak üzere çalışanlardan teminat da istenmektedir ki, bu Çalışma Kanını’na aykırıdır. Uygulanması zor ve ihtilaflı olsa da, varlığı yeterli caydırıcılığı sağlar.

Fesih Yetmezse
 
Anlaşmanın feshi ve marka kullanımının men edilmesi hukuken mümkün olmayabilir veya gecikmeli uygulanabilir. Franchise veren bu gibi durumlar için maktu cezalar öngörür. Alınan teminatlar nakde çevrilirken yine hukuki engeller yaşanır. Bu nedenlerle;
Tabela, totem, dış cephe elemanları franchise verene ait olup, sorun çıktığı anda derhal indirilmesi
İşletme yerinin kirası franchise veren üzerinde tutulup, franchise alanın alt kiracı veya müstecir olması
Anlaşmanın bitiminden sonra kullanılmaması için önemli telefonların franchise veren adına alınması
gibi önlemler alınmaktadır.

YASA VE KURALLAR

Yurt Dışındaki Kurallar
 
Franchising’in uzun yıllardır uygulandığı ülkelerde, franchise alan yatırımcıların ve tüketicilerin korunması ön planda tutulmaktadır.

ABD’de
 
Bu amaçla ABD’de çıkarılan kanunlar, Lanham Act (markalar), Antitrust Law (kartelleşmeyi önleme), Federal Trade Commmission Act (haksız rekabeti önleme), Automobile Dealer Franchise Act (otomobil satıcıları), Petroleum Marketing Practices Act (benzinciler), California Franchise Investment Act/1970 (franchise alanı koruma), Federal Trade Commission Act/1971 (franchise ilişkisini düzenleme) içindir. 1975 yılında Midwest Securities Commissioners Association (Ortabatı Menkul Değer Komisyoncuları Derneği’nin ilan ettiği Uniform Franchise Offering Circular / UFOC (tek tip franchise bilgi formu) zamanla geliştirilmiş, Federal Trade Commission tarafından kabul edilmiş, tüm eyaletlerde buna uyan sözleşmelerin kanun koruması altında olduğu belirtilmiştir.

Avrupa’da
 
Avrupa Birliği (AB), bilindiği gibi Avrupa ülkeleri arasında sınırları kaldırmış, tek politika, tek kanun, tek ekonomi, tek para olma yolunda ilerlemektedir.
Bu nedenle ülkelerin kanunlarının yanı sıra, AB’nin anayasası olan Roma Anlaşması ve karar organı olan Komisyon ve Adalet Divanı’nın tavrı önem kazanmaktadır. Ülkeler, kanunlarında eğer AB’nin ilkelerine aykırı hükümler varsa, değiştirmek zorundadırlar.
AB’nin, her konuda yazılı yasaları yoktur. Her bireysel olayda şikayetler değerlendirilir, alınan kararlar kanun yerine geçer. Franchise konusunda belirleyici kararların alınmasına neden olan dava, “Pronuptia” davasıdır.
Pronuptia de Paris GmbH adlı Alman firması Hamburg ve civarı için franchise vermiş, fakat franchise alan anlaşmada belirtilen ücreti ödememiştir. Franchise veren dava açar ve kazanır. Franchise alan anlaşmanın Roma Anlaşmasının 85. Maddesine aykırı olduğunu, rekabeti engelleyici hükümler içerdiğini ve geçersiz olacağını söyleyerek temyize gider.

Üst mahkemenin AB Adalet Divanına başvurması üzerine çok önemli olan şu karar alınır:

Rekabet sınırlaması getirilemez
Bölge koruması verilemez
Franchise verenin yeni franchise vermesi engellenemez
Franchise alanın başka işletme açması engellenemez
Franchise sistemler işletme sırlarını koruyabilirler
Franchise veren marka, unvan ve ününü korumak için önlemler alabilir
Tek satıcılık kısıtlamaları franchise için geçerli değildir

Ardından 1988’de rekabeti korumak için çıkarılan yasaların, franchise konusunda tavizlerini içeren “blok muafiyet tüzüğü” yayınlanır. Yani franchise sistemlerin hangi maddeleri içermeleri halinde genel kısıtlamalardan muaf olacağı belirlenmiştir.
Franchising konusunda Avrupa Franchise Federasyonu tarafından hazırlanan “dürüstlük ilkeleri” Pronuptia davasından sonra yenilenmiştir.
Türkiye de AB tam üyeliği için başvurmuş olduğundan, kanunlarını AB’ye uyumlu hale getirmeyi kabul etmiştir. Bu açıdan da AB kuralları bizim için önem kazanmaktadır. Franchising’i ilgilendiren Marka ve Patent (1995) ve Rekabeti Koruma (1994) yasaları, bu çerçevede çıkmıştır. Yine AB kurallar çerçevesinde Rekabet Kanunu’nda yer alan franchise muafiyetleri 2002 de kaldırılmıştır.

Detaylı bilgi www.rekaabet.gov.tr adresinden alınabilir

Yasalar
 
Franchising anlaşması, sürekli borç ilişkisi doğuran atipik bir sözleşmedir. Franchise anlaşmasına uygulanan mevzuat, şunlardır.

Rekabet Kanunu
Patent, marka, endüstriyel tasarım, fikir ve sanat eserleri mevzuatı
Borçlar Kanunu
Medeni Kanun
Türk Ticaret Kanunu
Vergi Usul Kanunu
Tüketiciyi Koruma Kanunu

ANLAŞMANIN BAŞLIKLARI

Bir franchise sözleşmesinde ana hatlarıyla şu konular yer alır:

Taraflar, kişiye veya kuruma franchise verilmesi tercihi, kefiller
Anlaşmanın süresi
Anlaşmanın kapsamı; sektör, sistem, know how tanımı
Markalar ve ilişkin haklar, muhtemel değişiklikler
Tekel bölgesi, faaliyet sınırlaması, öncelikli çalışma bölgesi
İşletme yeri, onaylı proje ve yerleşimi
İşletmenin açılışı için tanınan süreler ve yaptırımlar
Franchise verenin hak ve yükümlülükleri
Franchise alanın hak ve yükümlülükleri
Sır saklama yükümlülüğü ve rekabet kısıtlaması
Sistemin standart ve prosedürleri, çalışma saatleri, tutulacak stoklar, vb.
Franchise veren tarafından getirilecek değişiklikler, talimat ve genelgeler
Başlangıç eğitimi ve sürekli eğitim, katılma zorunlulukları
Denetim sistemi, istenen raporlar ve yaptırımlar
Franchise giriş bedeli
Franchise kullanma bedeli, istisna ve indirimler, ödememe, gecikme veya yanlış bildirimde bulunma halinde yapılacaklar
Franchise alandan alınacak teminatlar ve kapsamları
Franchise verenden veya belli kaynaklardan alınması zorunlu mal ve hizmetler, satış şartları
Çalışma kotaları, tutulmaması halinde yaptırımlar
Reklam ve tanıtım yükümlülükleri, reklam fonu ödemeleri ve kullanımı
İşletmenin satışı halinde nelerin dahil olduğu ve şartları
Sözleşmenin sona ermesinin şartları ve yapılacaklar
Sistemden ayrılma şartları
Franchise verenin ilk alım hakkı
Sözleşme bitiminde geri verilecek, satılacak veya imha edilecekler
Tazminat ve sorumluluğun sınırlanması, hasarları tazmin
Devir şartları, ölüm halinde yapılacaklar ve miras hakları
Yaptırılacak sigortalar
Karşılıklı bildirimler
Uygulanacak hukuk ve tahkim
Mücbir sebepler

ANLAŞMANIN EKLERİ

Anlaşmanın genelde ekinde yer verilen hususlar şunlardır:

Sistemin standart ve prosedürlerini tanımlayan el kitabı
Mal temin kaynakları ve geçerli satış şartları, istenen teminatlar
Anlaşma kapsamındaki yükümlülükler için alınan teminatlar
Korumalı veya tahsisli bölgenin tanımı
İşletme planı, proje ve dekorasyon, teşhir ve çalışma alanları
İşletmede franchise verene ait şeyler
Anlaşmayı imzalayanların yetki belgeleri veya imza beyannameleri
Anlaşmaya taraf olanların kuruluş ve faaliyet belgeleri

ANLAŞMANIN İNCELENMESİ

Franchise anlaşması, aşağıdaki çerçevede incelenmeli ve pazarlık konusu edilmelidir.

Maddi hususlar
 
· Sözleşme pazarlık konusu edilebilir mi
· Sözleşmede franchise alanı koruyan madde var mı
· Franchise kullanım bedeli belirgin mi, mala mı gizlenmiş
· Franchise kullanım bedeli makul mu
· Franchise kullanım bedeli ne sıklıkta ödeniyor
· Kar edilmese de franchise kullanım bedeli ödeniyor mu
· Franchise giriş bedeli makul mu
· Franchise giriş bedelinde vade var mı
· Franchise giriş bedeli bölgeye göre değişiyor mu
· Yatırım ne sürede çıkartılabilir
· Özel adlar altında ek ödemeler var mı
· Merkezi reklam fonu ödemeleri nedir
· Merkezi reklam kararına katılınıyor mu
· Yerin kirası franchise verene mi ödeniyor, makul mu
· Yerin kira sözleşmesi franchise anlaşmasının süresine uygun mu
· Franchise alan ne gibi tazminat yükümlülüklerine giriyor
· Franchise veren zarara neden olursa tazminat yükümlülüğü var mı
· Mal alımı veya ciro için kota var mı

Destek hizmetleri
 
· El kitabı var mı, yeterli mi
· Eğitimin içeriği ve süresi belirtilmiş mi,
· Denetim bir silah gibi kullanılabilir mi
· Markayı ve itibarı koruma güvencesi var mı
· Franchise verenin sözlü vaatleri anlaşmada yer alıyor mu
· Gelişen teknoloji franchise alanlara aktarılacak mı
· Gereken yasal izinleri almaya yardım edecek mi
· Eleman temin ve takviyesinde yardım edecek mi

Fesih ve devir 

· Sözleşmenin devir hakkı var mı
· Devire olanak sağlanıyor mu
· Devirden gelir talep ediyor mu
· Sözleşmenin yenilenmesinin şartı ne
· Franchise alanın anlaşmayı iptal hakkı var mı
· Anlaşmanın Franchise veren tarafından iptal gerekçeleri neler
· Hataların düzeltilmesi için zaman tanınıyor mu
· Hastalık ve çalışmama halinde ne olacak
· Ölüm halinde ne olacak
· Aciz veya iflas halinde ne olacak
· Anlaşmazlıkta mahkeme veya hakem kim, nerede
· Rekabet yasağı var mı, süresi

UFRAD İLKELERİ

Ulusal Franchising Derneği, 1995 yılında aldığı bir kararla, üyelerinin dürüstlük ve açıklık ilkelerine uymayı taahhüt etmelerini zorunlu tutmuştur.

Üyelere, üyelik sertifikasının yanı sıra UFRAD ilkelerine uymayı taahhüt etmiş olduklarına dair bir sertifika da verilmektedir. Üyelerin franchise tanıtım broşürlerinde sıklıkla bu sertifikaya yer verdikleri görülmektedir.

Bu ilkelere uymamaları halinde, franchise alanların belgeleri ile birlikte şikayet edecekleri merci, UFRAD’dır. Şikayet halinde konu Üye İlişkileri Komitesine iletilir. Hatalı davranan üyeden önce savunması istenir. Durum değerlendirmesi yapıldıktan sonra Komite raporunu Yönetim Kurulu’na verir. Yönetim Kurulu üyenin davranışını düzeltmesi için ihtar edebilir, bu davranışa neden olan genel uygulamanın değiştirilmesini talep edebilir, veya üyeyi dernekten çıkarabilir.

UFRAD ilkeleri, Avrupa’da ve Amerika’da girişimcileri koruyan temel yasa ve ilkelerdir.
Franchise alırken UFRAD üyesi firmaları seçmenin yararı, UFRAD güvencesi ve korumasına sahip olmaktır.

Franchise alırken Franchise & More temsilcilerinden danışmanlık almanın yararı, yatırımcıyı ve işi objektif değerlendirmesidir.

Yer Seçimi

Yer Seçimi
YER SEÇİMİ VE BÖLGE POTANSİYELİ

YER SEÇİMİ KARARI

Yer seçimi, perakende işinde en hayati karardır. Önemini vurgulamak için başarının en önemli üç faktörünü “yer, yer, yer” diye sayarlar.

Franchise alırken çoğunlukla bir korumalı bölge verilir ve bir dükkan yeri seçilir. Franchise veren firmaların yetkilileri her ne kadar bu konuda uzman olsalar dahi, sonuçlarını franchise alan taşıyacağı için işi incelemek ve doğruyu yanlışı anlamak zorundadır.

BÖLGE KORUMA

Bölge koruma, anlaşma ile verilen bir haktır. Rekabet kanununa göre bir bölgede başkasının satış yapmasını engellemek yasaktır. Yani her franchise alan isterse başkasının bölgesine satış yapabilir.
Ancak franchise anlaşmasında o bölgede başka işletme açtırılmayacağı garantisi verilebilir. Bununla birlikte franchise alanların birbirlerinin bölgesine girmeleri karşılıklı olarak her ikisini de yıpratacağı için sadece tavsiye ile de kontrol altında tutulabilir, bölge ihlalleri engellenebilir.

Bölgeye en yakın rakibin nerede yer alacağı da öğrenilmelidir. Bazen franchise bölgeler aralıklı verilerek girişim engellenmektedir.

Özellikle paket servis olanağı bulunan konseptlerde bölge koruma önem kazanır. Örneğin kırtasiye, pideci gibi adrese teslim iş yapanlarda bölge korumanın ne derece etkin olduğu anlaşılmalı, eski franchise alanlardan uygulamada ne yaşandığı öğrenilmelidir.

BÖLGE İNCELEME

Bölgenin kapasitesi, potansiyel müşteri hesabıyla çıkarılır. Bölgede yaşayan ve alışverişe gelen müşteri sayısı bulunur. Nispeten kapalı ekonomili şehir ve semtlerde nüfus doğrudan bilgi veren bir büyüklüktür.

Nüfus dışında bölge potansiyelini etkileyen unsurlar şunlardır:

Turistik yörelerde yerli ve yabancı turistler
Oteller, lokantalar
İbadet yerleri
Ziyaret yeri ve müzeler
Lise ve üniversiteler
Hastaneler
Adliye, tapu, belediye, nikah dairesi, postane vb. gibi devlet daireleri
Gaz, su, elektrik gibi işletmelerin ödeme noktaları
İstasyon, gar, havaalanı, liman, metro, minibüs durakları, vb.
Alışveriş mekrezleri
Semt pazarları
Karayolu üzerinde benzin istasyonu, dinlenme tesisi vb.

Bölgenin ne miktarda iş yapabileceğini tahmin etmek için içinde söz konusu olan markanın en iyi satış yaptığı semtler ve şehirler örnek alınır, toplam satış nüfus, çalışan nüfus, öğrenci gibi anlam verilen bir büyüklüğe oranlanır. Çarpandan hereketle aynı büyüklük (nüfus, öğrenci, vb.) için bölgenin yapabileceği azami satış çıkarılır.

Bu analizi franchise alandan beklemek haksızlık olacaktır. Çünkü birçok şirket sırrı sayılacak bilginin kullanılması gerekmektedir. Ancak franchise verenin yetkililerinin afaki rakamlar vererek satış tahmininde bulunması kabul edilemez bir yaklaşımdır. Franchise alan adayı, kendiseine verilen satış tahmininin belli kriterlere göre çıkarılmış olmasını, belli noktalarda fiilen yapılmakta olan ciroların verilmesini talep etmelidir.

Bölgenin gelişme potansiyeli de çok önemlidir. Yeni yapılan siteler, yerleşime açılacak araziler, toplu konutlar, kooperatifler, kurulacak üniversite, sanayi alanları vb. yakın gelecekteki tüketici potansiyelini önemli ölçüde değiştirir.

Bölgenin gelir düzeyi de diğer bir unsurdur. Bu tahmine esas olacak rakamsal büyüklük, örneğin bölgedeki banka mevduatları, KDV ödemeleri, ev kiralarıi araç sayısı vb. olabilir.
Hedef kitle (işin niteliklerine göre, işletmeye gelmesi beklenen kişiler kimlerdir; hangi gelir düzeyinde, ne gibi alışveriş alışkanlıklarına sahip, araç sahibi mi, ne mesafede oturanlar, ne mesafede yaşayanlar/çalışanlar, hangi saatlerde nereden geçenler, müşteri olabilir; bunlar kaç kişilik bir Pazar oluşturmaktadır)

Coğrafi yerleşimi ve özellikleri (iklim, hava sıcaklıkları, insanların yaz-kış alışkanlıkları, yağış, dışarıda alışverişe uygunluk, gece dışarı çıkma, vb.)

Demografik özellikleri (nüfus, gelir düzeyi, gelir dağılımı, hane geliri, sosyoekonomik seviyelerin dağılımı, kiracılık-ev sahipliği, yaşları, eğitim durumu, çalışanlar, emekliler, çalışan kadın sayısı, kredi kartı kullanma, araç sahipliği, vb.)

CİRO TAHMİNİ

İş yapılacak dükkan seçildikten sonra, orada ne ciro ve kar edileceğine dair tahminlerde bulunulur. Tahmin yaparken tüketimden ve gelirden hareketle ayrı ayrı hesap yapılmalıdır. Yani potansiyel müşterilerin tüketim alışkanlıkları ve miktarı ölçülerek dükkanda ne tüketim yapacakları tahmin edilebilir. Veya potansiyel müşterilerin gelir düzeyi tahmin edilerek bunun dükkana nasıl bir tüketim olarak yansıyacağı tahmin edilebilir. Her durumda dükkanın cirosu basit bir formülle bulunur.

Potansiyel alıcılar > bilenler > gelenler > alanlar x aldıkları = ciro

Dükkanın potansiyel müşterileri, mesaffe itibarıyla gelebilecek olanlar, yani yakında oturanlar, çalışanlar veya yakına gelenlerdir. Ancak yakındaki herkes dükkanı ve ürünü tanımaz. Tanıyanların da hepsi gelmez. Gelseler bile hepsi alışveriş yapmazlar. Sonuç olarak ciro, gelenlerin aldıklarıyla çarpımıdır. Örnek verirsek;

Bölgede 500 kişi varsa, bunların 100’ü dükkanı ve ürünü bilirse, en çok ancak 100 kişiye satma şansımız var demektir.
Dükkanı ve ürünleri bilen 100 kişinin içinden 40 kişi dükkana gelirse, bizim ancak o 40 kişiye satma şansımız vardır. 
Gelen 40 kişiden 10’u alırsa, ortalama ne sattığımıza bakarız.
Ortalama satışla 10 kişiyi çarparsak ciroyu buluruz.

Yer seçimi yapıldığında potansiyel alıcılar da seçilmiş demektir. Satışın artması için atılması gereken temel adımlar da basittir:

Bilenleri, gelenleri, alanları ve aldıklarını artırmak.

Bilenleri artırmak için yapılacaklar

Görünmek (işlek yer, iyi tabela, güzel vitrin)
Duyurmak (reklam vermek, ilan vermek)
Anlattırmak (tavsiye ettirmek)

Gelenleri artırmak için yapılacaklar

Bilgilendirmek (ilan vermek, broşür dağıtmak)
Özendirmek (broşür, katalog, vitrin düzeni)
Ödüllendirmek (promosyon kampanyası)
Ulaşılır olmak (otopark, vasıtaya yakın yer)
Yakın olmak (potansiyel müşteriye yakın yerin seçimi)

Alanları artırmak için yapılacaklar

Göstermek (ürün teşhiri)
İhtiyaç gidermek (çeşit bulundurmak)
İkna etmek (ortamın inandırıcılığı, satış elemanın becerisi)
Kolaylaştırmak (indirim, taksit, kredi kartı, banka kartı)

Görüldüğü gibi, satışı artıracak 12 maddenin 4 tanesi yer seçimiyle doğrudan bağlantılı.

YERİ İNCELEME

Franchise verenin uzmanlarının yer seçiminde nasıl destek olduğu, ne gibi incelemeler yaptığı, neyi kime raporladığı bilinmelidir.

Müşteri kaynakları (metro çıkışından günde 25.000 kişi, yakında 1100 yataklı hastane, 3500 öğrencisi olan üniversite, öğrenci yurdu, 600 koltuklu sinema, alışveriş merkezine gelen haftada 45.000 kişi, otobüs durağı, vb.)

Ziyaret - paket servis dağılımı (iş yerlerinin yoğun olduğu semtlerde fast food %70 paket servise çalışabilir, Ataköy gibi paket servisi kuvvetli yerde McDonald’s Türkiye’deki tek paket servisini kurdu)

Alışveriş merkezleri (civarda ne nitelikte müşteri var, civardaki alışveriş yoğunluğu başka nerede toplanıyor, ileride yakınlarda açılacak alışveriş merkezi var mı, aynı alışveriş merkezinde hangi markalar olacak, kalıncı katta, nerede yer alınması öneriliyor, vb.)

Görünürlük

Yerin görünürlüğü yeterli mi,
Yoldan gelenler yaklaşırken ne süreyle, hangi açıyla görüyorlar,
Dükkanın görünmesini engellleyecek ağaç, çalı, çit, parketmiş ararç var mı
Yerin görünürlüğü civardaki alternatif ve rakip dükkanlara göre nasıl
Tabela asmak, totem koymak serbest mi, engel varsa nedir

Trafik ve cadde bilgileri

Trafik ışıkları, duran araçlar dükkanı görüyor mu
Tek ve çift yönlü sokaklar nereler
Yaya geçidi veya köprüsü nerede
Geçen araba sayısı
Caddedeki azami sürat izni, yavaşlayan trafik mi hızlanan trafik mi, yokuş aşağı mı yokuş yukarı mı
Trafiğin gidiş yönü ne, tek yönlü mü
Trafiğin geldiği kaynak neresi, akşam

Ürün ve Hizmetleri İnceleme

Ürün ve Hizmetleri İnceleme
NE SATACAĞIZ

Sistem kapsamında sunulan ürün ve hizmetler, işin esasını oluşturur. Franchise dünyasının birinci kuralı, “ürün iyi olmalı”dır. Kötü bir ürünle ne kadar pazarlama becerisi gösterirse göstersin, hiç bir yere gidilmez.

Franchise alan yatırımcının öncelikle ürüne inanması ve arkasında durması şarttır. Ürünü sevmeyen, beğenmeyen, kendine layık görmeyen işletmeci satamaz da.

ÜRÜN ARAŞTIRMA

Ürünün tüketici nezdinde kabul görüp görmediğinin, ne değeri olduğunun araştırılması için aşağıdaki sorular sorulmalı, yanıtları alınmalıdır.
Ürün ve hizmetlere ihtiyaç ve talep nedir
Pazar dönemsel değişkenlik gösteriyor mu
Ürün yeni bir alışkanlık mi gerektiriyor, alışılmış bir ürün mü
Hangi kesimlere hitap ediyor, sınırlı müşterisi mi var
İhtiyaç maddesi mi lüks mü
Moda ürünü mü, sürekli tüketim ürünü mü
Müşterisinde alışkanlık ve bağlılık yaratıyor mu
Ürünlerin garantisi var mı
Ürünün servis ve tamiri var mı
Tüketici kesimleri belli yaş gruplarıyla sınırlı mı
Ürün ambalajı yeterli mi, dayanıklı mı
İşle ilgilenmeden önce sizin ürün hakkındaki düşünceniz neydi, siz müşterisi miydiniz
Tanıdık çevrenizden ürün hakkında kim ne yorum yapıyor

MARKA ARAŞTIRMA

Ürün tanıtımında ünlüler kullanılmış mı
Marka tescili ve ürün patenti var mı
Ürünler kolayca taklit edilebilir mi
Pazarlama bütçesi var mı, markaya destek sürüyor mu
Marka kaç yıllık, şekil veya imajda değişiklik gündemde mi

FİYAT ARAŞTIRMA

Ürün, hizmet kalitesi ve fiyatı uygun mu
Tüketicinin fiyat algısı nedir
Rakiplerin fiyatlarına göre nasıl
Ürün fiyatları (ve vadeleri) kimin kontrolünde
Temin kaynağı neresi, alternatifi var mı

RAKİP ARAŞTIRMA

Piyasadaki esas rakipleri kimler
Rakipler arasında yeni gelecek yabancılar var mı
Rakipler maddi, insan kaynağı ve ürün olarak firmadan güçlü mü
Rakiplerin uzun vadeli hedefleri neler
Rakipler düzgün çalışan firmalar mı

Franchise Vereni İnceleme

Franchise Vereni İnceleme
FRANCHISE VERENİ VE MARKAYI İNCELEME

NİYET VE KABİLİYET TESTİ 

Franchise alan, öncelikle franchise veren firmaların niçin ve nasıl franchise verdiğine, yani “niyetine” ve “kabiliyetine” bakmalıdır.

Franchise vermekteki niyetini anlarsa, gelişmeleri ve yazılı olmayan kuralları çok daha kolay tahmin edebilir. Örneğin,

Dedesinden kalan meşhur markasını, bu işin okulunda okumuş oğluyla birlikte franchise etmek için yola çıkan girişimci, markasına halel getirecek hiçbir şey yapmaz, yaptırmaz, risk almaz. İşten emin olmadan, kendi felsefesini paylaşmayan birine, tutmayacak bir yere franchise vermez. Franchise alınca yanılma ihtimali düşüktür.

Maddi olarak batmakta olan ve kendini kurtarmak için markasının haklarını satan biri, işi önüne gelene verir, çoğu başarısız olur, kendisi de gereği gibi yönetmeye kaynak ayırmaz. Franchise almanın sonu büyük ihtimalle hüsran olacaktır.

Franchise veren şirketlerin kabiliyetinin anlaşılması ise aynı derecede önem taşır. Marka sahibi iyi niyetle istese bile, franchise sistemini ve markasını yönetmeyi beceremeyebilir, Sonuçta başarı sağlanamaz. İşletmeler kendi başlarına kalırlar.

Hiç iş ve marka yönetmemiş, hep dükkanın başında esnaflık yapmışsa, franchise sisteminin gereklerine, iş dünyasının akışına vakıf değildir, işin üzerinde öğrenmesi ise zordur, hatalar yapar. Büyük ihtimalle heryerden tasarruf hevesine kapılır, işi kilitler.

Hiç ekip yönetmemişse, eğitimi yetersizse, kaliteli ve pahalı elemanları çalıştıramaz, işini bilen sağlam bir kadro kuramaz. Birkaç kere çalışanlarını değiştir, sonra kendi gibilerle, kendisine sadık ama yetersiz bir kadroyla kalır. Büyük ihtimalle kısır çekişmelere dalar, iş çıkaramazlar.

Hissi davranan, hırslı, aklı havada, aşırı risk alan, kişisel ispat kavgası veren vb. gibi “tehlikeli” ortaklar veya yöneticiler işin başındaysa, firmanın içi kısa sürede cadı kazanına döner. Menfaat çatışmaları, dedikodular, güvensiz yaklaşımlar ortalığı kaplar. Büyük ihtimalle alınan risk gerçekleşir, ama faturayı riski alan değil franchise alanlar öder.

Franchise alan adayı, “niyet” ve “kabiliyet” testinden geçen marka ve firmaları incelenmeye başlamalıdır.

KAYDİ BİLGİLER

Firma hakkında aşağıdaki bilgiler mümkünse kaynakları görülerek alınmalıdır.

Firmanın maddi varlıkları nedir, bilançosuna yansıyan hangileri, ortakların şahsında olan hangileri? ortaklar varlıkları firmaya mı koyuyor, kendilerinde mi tutuyor, eşlerine mi kaydırıyorlar

Firmanın ödeme gücü ne durumda, vergi, SSK gibi devlet borcu var mı, banka kredisi ne düzeyde, ödeyebiliyor mu

Firma onaylı bilanço veriyor mu

Marka tescili firmaya mı ait, başkasına ait olan markanın kullanım hakkını mı satıyor

Firmanın tek işi mi var, birden fazla markanın satışıyla mı ilgileniyor

FRANCHISE BİLGİLERİ

Firmanın franchise geçmişi başarılı sayılabilir mi, kapanan, batan, rakipler karşısında ezilen bayileri olmuş mu

Kendi işletmeleri ile mi başlamış, yoksa işletme deneyimi yok mu

Tüm franchise işletmelerin adres ve telefonlarını verdi mi, yoksa bazılarını sakladı, kendisi hakkında iyi konuşack işletmelere mi yönlendirdi

İşletmeler kendinin mi, franchise mı

Kısmen kendisi işletiyorsa hangi yerleri kendinde tutuyor, becerebildiği yerde kendisi para kazanmak gibi bir felsefesi mi var

İşletmeler birbirine rakip olabilir mi, örneğin emlak bürolarında olduğu gibi merkezin ofisi olması müşteriyi oraya kaydırır mı

İşlemeyen yerleri devralıp, rehabilite edip, franchise etme modeli var mı

Büyük şehir ve İstanbul deneyimi yeterli mi

Kaç yıldır faaliyette, kaç yıldır franchise veriyor

Sahiplerinin iş geçmişi ne, yöneticileri hangi firmalardan nasıl bir deneyimle gelmişler

Anlaşmayı ve firma bilgilerini ne zaman veriyor, imzadan önce okumaya zaman tanıyor mu, yoksa aceleye mi getiriyor

FİNANSMAN

Finansman destek paketi var mı,

Bankalar nezdinde makbul bir firma mı

Marka, bankalardan kredi bulmayı kolaylaştırıyor mu

Yatırım miktarı için kesin rakamlar verebiliyor mu

Söylediği fiyatlara çıkarabiliyor mu, diğer franchise alanlar ne diyor

Yatırım harcamalarını vadeli ödetiyor mu

Yatırım harcamaları içinde açıklanamayan pahalılık unsurları var mı

YAYILMA

Nerelerde işletme açtırmış

Ne kadar süre içinde nerelere yayılacak

Başarılı ve başarısız olduğu tipik semtler, bölgeler var mı

Kendine ait işletmeleri nerelerde açmayı tercih ediyor

Birden fazla yer işleten franchise alanlar var mı, nerelere açmışlar

Yeni açılacak yerlere bakan uzman ekibi var mı

Yapılacak yerlerin projesini ücretli mi veriyor ücretsiz mi

FRANCHISE DESTEKLERİ

Pazarlama planı var mı, ne zaman ne etkinlik yapacaklarını biliyorlar mı

Eğitim altyapısı var mı, veriyor mu, ücretli mi

Denetim sistemi var mı, etkin mi

Destek için yeterli personeli var mı

Eleman temininde yardımcı olacak mı

Stok kontrolunda sistem geliştirmiş mi

Özel bilgisayar programları var mı, etkin mi

Yerel tanıtımın rolü ne, etkin yöntemler geliştirmiş mi

Kendine has ürün veya yöntemleri var mı

El kitabı var mı

Satış teknikleri etkin mi

ÖDEMELER

Ürün ve ekipman alımı belli yerlerden mi alınıyor

Satınalma fiyatları uygun mu, alış miktarına göre kademeli mi

Merkezi reklam payı ne kadar, nasıl alınıyor

Reklam fonunun harcamaları raporlanıyor mu, franchise alanlar doğru kullanıldığını düşünüyorlar mı

Franchise alanların reklam fonunun kullanımı üzerinden söz hakkı var mı

Giriş bedelleri ve royalite yörelere göre farklı mı

Duruma, zamana, adama göre farklı ödeme miktarı veya vadesi mümkün mü

BİLGİ KAYNAKLARI 

Franchise alma öncesinde dikkatli bilgi toplamak gerekir. Ancak temel bilgi kaynağı firma olacağı için alınacak bilgiler yetersiz kalabilir. Franchise alanlara gidildiğinde bazen yanlış yönlendirmeler yaşanabilir. Örneğin adayın açmak istediği yere kendi açmak isteyen veya başka yer açılmamasını isteyen birine sorulursa caydırmaya yönelik konuşur.

Rakip görmeyenler doğru bilgi verirler.

İşleyen dükkanlar en iyi bilgi kaynaklarıdır. Dikkatli bir göz tüm işletme sorunlarını, ciroyu, müşteri memnuniyetini kolayca çıkarır.

Rakiplerin işletmelerinden de bilgi alınabilir. Genelde sohbet etmek için ziyaret etmek ve doğrudan niyetini söylemek, bir takım entrikalarla bilgi almaya çalışmaktan daha iyi sonuç vermektedir.

Gazetelerin ve dergilerin girişim sayfaları, her ne kadar firmalardan gelen bilgileri yayınlasalar da, iyi bir derlemedir.

Franchise & More temsilcileri, ücretsiz 1 saat danışmanlık vermekte, ücretli danışmanlık almak isteyenlere coaching hizmeti vermektedir.

UFRAD onaylı ve Franchise & More tarafından verilen “franchise nasıl alınır” seminerleri, kapsamlı bilgi ve uygulama pratiği sunmaktadır.

UFRAD’ın her yıl yayınlanan rehberi, sürekli ve kapsamlı bilgi sunmaktadır.

Franchise fuarları, UFRAD tarafından desteklenmekte ve sektörün birçok firmasını, aynı zamanda yurt dışından gelen markaları kapsamaktadır. Birçok yatırımcı kararını fuar sonrasına ertelemekte, fuarda tüm markaları bir arada görme olanağını kaçırmak istememektedir.

UFRAD tarafından düzenlenen Anadolu seminerleri, “road show” adı altında da yapılmakta, İstanbul dışındaki illerde yatırımcılara marka alternatiflerini sunmaktadır.

Franchise alma kararı öncesinde en iyi bilgi kaynağı, franchise alanlardır. Birden fazla franchise alanla konuşmak ve şu konulara açıklık getirmek şarttır.

Başlangıçta verilen bilgiler doğru muydu

Yatırım miktarı doğru tahmin edildi mi, beklenmedik harcama çıktı mı

Sağlanan donanım ve ekipman uygun muydu

Destek hizmetleri hızlı ve etkin mi, elemanları işten anlıyor mu

Gerekmeden önce destek veriyor mu, yoksa sorun çıktığında mı aranııyor

Eleman sorunları vb. den ötürü destek veremediği durumlar yaşandı mı

Başabaş noktası nerede yakalandı

Başlangıçta yeteri eğitim verdi mi, işbaşı eğitimi anlaşma boyunca sürüyor mu

Karlılık öngörülen seviyede mi

İşi bırakan neleri geri verebiliyor

Ciddi anlaşmazlıklar oldu mu, nasıl çözüldü

Hakemlik kurumu var mı

Sorun yaşandığında makul süre tanıyor mu

Mahkemeye intikal eden anlaşmazlık var mı

Sürekli verilen raporlar neler

Raporlar incelenip değerlendiriliyor mu

Merkezi reklam etkin mi

Yerel tanıtıma destek oluyor mu

Sözleşmenin hangi maddelerini değiştirmek isterdi

Franchise alacaklara ne tavsiye eder

Franchise Alanı İnceleme

Franchise Alanı İnceleme

Franchise alanın araştırılması en önemli aşamadır. Ne beklediği ve ne yapabileceği anlaşılmadan başlanan işler genelde hayal kırıklığı yaşatır. Franchise & More temsilcileri, sahip oldukları deneyim ve bilgiler ışığında 4x4 danışmanlık verdikleri franchise alanların öncelikle kendilerini inceler ve ona göre önerilerde bulunurlar.

POTANSİYELİNİZ

Franchise alan adayı, öncelikle kendi isteklerini, potansiyelini ve yola çıkıştaki amaçlarını iyi değerlendirmelidir. Aşağıdaki sorulara gerçekçi yanıtlar vermeli, buna göre riskler üstlenmelidir.

Yatırım kapasiteniz
 
Ne miktar yatırım yapmaya gerçekten hazırsınız?
Bunun ne kadarını kaybetmeyi göze alabilirsiniz?
İşten başlangıçta para kazanamazsanız neyle geçineceksiniz?
Bu miktardan fazla gerekmesi halinde nasıl tamamlamayı düşünüyorsunuz?
Kredi alma olanağınız var mı, bunun için neleri teminat gösterip riske atacaksınız, ne oranla bulacaksınız?
Borç alma olanağınız var mı, aileden, arkadaşlardan ne vadeyle ne miktar borçlanabilirsiniz?
Yatırımı vadeli karşılamak için uygun tedarik kaynaklarınız var mı?
Ortaklık planınız var mı, gerekirse ortak bulabilir misiniz, ortaklığı yürütebilecek yapıda mısınız?

Becerileriniz

Yapacağınız işle ilgili bir tahsiliniz var mı?
İşin gereği olan teknik becerilere sahip misiniz?
İşinizde tasarruf sağlayacak defter tutma, grafik çalışma, tamirat, inşaat gibi becerilere sahip misiniz?
İşe kendinizden katacağınız neyiniz olduğunu düşünüyorsunuz?

Deneyiminiz
 
Geçmişte benzer bir iş kolunda profesyonel olarak çalıştınız mı?
Geçmişte kendi işinizi yaptınız mı?
Ailenizde kendi işini yapan yakın akrabalarınız var mı?
Geçmişte kendi işinizi batırma, sorun yaşama, sorun çözme deneyimleriniz oldu mu?

Çevreniz
 
Size işte destek olacak çevreniz var mı?
Tedarik için vade sağlayacak ilişkileriniz var mı?
Size müşteri getirecek çevreniz var mı?
İşletmenizin konuşulmasını sağlayacak, ilgi odağı olacak veya tavsiye edebilecek çevreniz var mı?
Sorun yaşadığınızda ruhsat veya izin veren birimlerde yardımcı olacak çevreniz var mı?

HEDEFLERİNİZ

Franchise alan, işten ne beklediğini net ifade etmelidir.
İşten kazanmayı beklediğiniz ortalama aylık gelir nedir? Tek gelir kaynağınız bu mu olacak, başka işleriniz de sürecek mı?
İşin size nasıl bir hareketlilik getirmesini bekliyorsunuz? Bütün gün ayakta geçen yoğun bir çalışma temposu, ağırlıklı oturarak beklenen bir iş günü, insanlarla sürekli konuşmayı gerektiren bir iş, ağırlıklı olarak ofiste kağıt işiyle uğraşacağınız bir yöneticilik fonksiyonu, teknik becerinizi kullanacağınız ve sahada yapılan bir uzmanlık işi.. tercih sizin!
Çalışma saatlerinizin ne kadar uzamasına tahammülünüz var? İşi belli saatlerde bırakmak zorundaysanız önceden planlamalı, ona göre iş kurmalısınız.
Az sayıda kişiye pahalı ürünler satmak mı, çok sayıda kişiye ucuz ürünler satmak mı istersiniz?
İşi kendiniz mi yöneteceksiniz, bir yönetici mi istihdam edeceksiniz?
Seçtiğiniz işi kaç sene sürdürmeyi planlıyorsunuz?
Aynı işin benzerlerini başka yerlerde açmayı ister misiniz?

ÖZELLİKLERİNİZ

Franchise alan adayları, yapacakları işin karakterlerine uygun olmasına dikkat etmelidirler.
İşin başında durmaktan, insanlarla ilişkiye girmekten sıkılmayan, küçük bir ekibe liderlik edip motive etmekten hoşlanan, küçük başarılarla mutlu olup kendini motive etmeyi beceren bir yapıda olmalıdırlar.
Kurallara uymaya hazır olmalıdırlar. Kuralların içerisinde gelişmeye açık düşünmek, uygulamadan önce önermek, izin almak ağır gelmemelidir.
İyi yönetici olmalı, işletmeyle, çalışanlarla, tedarikçilerle başa çıkabilmelidirler
İyi satıcı olmalı, müşterilerle bizzat ilgilenmeli, isteklerini veya şikayetlerini anlamalı ve çözmelidirler.

Yaptıkları işten heyecan duymalı ve bunu etraflarına yansıtmalıdırlar

YAŞANAN ZORLUKLAR

Franchise alanıın geçmiş iş yaşamı ve deneyimine göre bazı zorluklar tipik hale gelmektedir.

· Profesyoneller genelde iş yaşamında kalabalık ve uzman bir kadroyla çalışmış olurlar. Franchise işletmede her konunun tek uzmanı ve yetkilisi kendileri olurlar. Bazı insanlara bu sorumluluk ağır gelir.

· Erken emekli olanlar, kendi işini kurmak hayaliyle franchise alırlar. İşin temposu meslek yaşamı boyunca profesyonel dönemde alıştığından çok daha ağır gelebilir.

· Kriz nedeniyle işten çıkarılanlar, özellikle orta kademe yöneticileri, kendi işlerini kurdukları zaman büyük bir güvenceye sahip olduklarını düşünürler. Tersine, işin yürümesinin tek teminatı kendileridir. Kendilerinden kaynaklanan bir sorun yaşarlarsa sadece işlerini değil, yatırdıkları parayı da kaybederler.

· Çiftler, özellikle genç çiftler birlikte çalışmak için franchise alırlar. Aralarında yaşanan kişisel sorunlar işe yansır, olumsuz etkiler.

· Sermayedar ortak almış girişimciler, işler gelişip sermaye biriktirdiklerinde birlikte hareket etmek ve karı paylaşmak istemezler.

· Mevcut işine paralel bir konuda franchise alanlar, sektörden gelen farklı alışkanlıklarını sisteme aykırı da olsa terkedemezler.

· Yerlerini kiraya vermektense kendileri değerlendirmek için franchise alanlar, kazançlarını sürekli oturdukları yerden kazanacakları gelirle karşılaştırırlar. Genelde de beğenmez, çalışmaktan sıkılırlar.

FRANCHISE VEREN NEYE GÖRE SEÇER

Esasen franchise satmak, kolay bir iştir. Çünkü markanın büyüsüne, işleyen dükkanların hevesine kapılan girişimciler franchise almak için ısrarcı davranırlar. Zor olan, franchise almak isteyenler arasından en doğru adayı seçmektir. Yanlış seçim sıklıkla kötü işleyen bir dükkan, memnuniyetsiz bir yatırımcı, sürekli sorun çıkaran bir işletme ve eninde sonunda ya kapanan, veya devredilen bir franchise demektir.

Franchise veren bütün adaylardan aynı parayı alacağına göre, aralarından kendine en yararlı olacağı seçecektir. Onun gözünde “en yararlı” olmanın şartlarını bilirseniz, en iyi bölgeyi, en iyi şartlarla alma olanağınız olur.

Maddi yeterlilik, aranan önemli şartlardandır. Bunun için maddi durumu kritik olmamalıdır. Franchise işletmenin gerektirdiği yatırımı borçlanmadan yapabilecek gücü, kazandıracağı parayla yetinecek bir yaşam tarzı olmalıdır. Ödemelerini aksatmamalı, arada sarkanlar olsa bile bunu umursamazlıkla alışkanlık haline getirmemelidir.

Sorun yaşatmayacak olmak, önemli bir kriterdir. Kurallarla ve sistemle uyum içinde çalışacak, franchise verenin çalışanlarıyla ekip havasına girecek, arada destek alamasa da kendi sorunlarını çözebilecek, yerine göre kendi geliştirdiği çözümleriyle sisteme yenilkler getirecek kişiler çok sevilir.

Müşteri şikayeti getirmeyen işletmeler değerlidir. Çoğunlukla müşterilerle doğru yöntemle muhatap olunduğunda şikayetler anında yerinde çözülür. Franchise alan merkeze şikayet yansıtmayacak kadar iyi müşteri ilişkileri yürütebilmelidir.

FRANCHISE ALAN NEYE PARA ÖDER

Franchise sisteminin içinde belli bedeller, riskler vardır. Doğal olarak aynı bedel bir yatırımcıya pahalı gelirken diğeri ucuz bulabilir. Aynı işletme bir yatırımcıya para kazandırırken öbürünü batırabilir. Franchise alanın fiyatı ve şartları kendi kriterlerine göre değerlendirmesi şarttır. “Fiyatı bu, ne yapalım”, “herkes veriyor, demek ki ediyor” türünden ezberci yaklaşımlar çok sakıncalıdır.

Franchise zincirine girerken neye para ödendiği şöyle sıralanabilir.

· Hemen başlayacak, hemen müşterisini bulacak, hemen öğrenilecek hazır bir işe girilmektedir. Bir anlamda hazır iş devralınmış gibi olmaktadır. İşe çok yabancıysanız ve başka türlü giremeyecekseniz, bu devrin değeri sizin için yüksektir, biraz masraf ve zahmetle işin temelini öğrenebilecekseniz devre para vermek yazıktır.

· Satılan bir malın belli bir bölgede satış tekelini alacaksınız. Mal kendiliğinden veya az zahmetle satıyorsa, yeterli kar bırakıyorsa, bu bir bedel ödemeyi gerektirecek kadar değerlidir. Eğer siz satmak için aşırı efor gösterecekseniz, aynı eforu gösterdiğinizde ne olsa satabiliyorsanız, ürün tekelinin sizin için bir anlamı yoktur.

· Yıllara dayanan deneyim, el kitabı ve eğitimle aktarılmaktadır: Eğer ortada yazılmış bir kitap, tutarlı bir eğitim, güvenilir bir kadro yoksa, söz konusu deneyim var olsa bile aktarılamaz. Kendiniz çabalayıp öğrenmek zorunda kalırsınız. Bunun için bir bedel ödemeniz gerekmemelidir.

· Ticari sırlar aktarılacaksa, ortada gerçekten sır sayılacak kıymette bir bilgi olmalıdır. Eğer herkesin bildiği, düşük ücretli bir uzmanı alınca erişilen bilgiler söz konusuysa bunun için yüksek bedel ödemek gerekmemelidir.

· Marka kullanım hakkı belli bir süre için kiralanmaktadır. Eğer marka değerliyse, tüketici nezdinde itibar görüyorsa bu bir değer ifade eder. Tüketici farkında değilse veya umursamıyorsa, markanın değerinden söz etmek olanaksızlaşır. Kendi markanızla iş yapmanız halinde hiç olmazsa günden güne değer kazanacak olan sizin markanız olur.

· Zorluklar yaşandığında merkezden alınacak desteğin değeri büyüktür. Bazen toplu iş gönderir kar sağlar, bazen akıl verir tasarruf sağlar, bazen sadece önlem aldırır riski yok eder, ama muhakkak her franchise alan için farklı değerde bir maddi karşılığı vardır. Eğer ihtiyaç duyduğunuzda destek alamıyorsanız, bu karşılığı yok sayabilirsiniz.

· Toplu reklam ile önemli bir avantaj sağlanır. Kendi başınıza yapacağınız reklamın değerini hesaplayın, iş olarak geri dönüşünün toplu reklam yapıldığında daha etkin olacağını varsayın, belli bir değer biçin. Eğer firma reklam yapmııyor veya etkisiz reklamlara para harcıyorsa, bu değeri yok saymalısınız.

· Tedarik kolaylığı, sistemin gereği olması gereken bir avantajdır. Mal az sayıda kaynaktan, kalite, eksik, fire sorunu yaşatmadan temin edilmelidir. Buradan sağlanacak zaman ve yanılma payı tasarrufu maddi bir değer olarak alınmalıdır. Eğer sistemdeki ürünleri franchise alan kendi becerisi ile tedarik etmek zorunda kalıyorsa veya topluca tedarik edilen ürünler kendi bulacağından daha pahalıysa, bu fark derhal eksi hanesine yazılmalı, değerlendirmeye öyle alınmalıdır.

· Denetim, franchise zincirlerin verimliliğinin güvencesidir. Denetimler yapıcı, yanlışları önleyici, destek olucu mahiyette sürdürülmelidir. İşletmenin diğerleriyle ve geçmişteki kendi durumuyla rakamsal karşılaştırması denetimden çıkmalıdır. Eğer denetim yasak savma kabilinden, nesnel gözlemlere dayanmayan, “teftiş” havasında yapılıyorsa, bu franchise alan için önemli bir değer kaybı ve risk unsurudur.

· Franchise anlaşması ile uzun süreli bir bağlantı yapılmaktadır. Sürenin kaç yıl olduğu, uzatılmasındaki şartlar, biterse ne olacağı iyi anlaşılmalıdır. Sanki anlaşma bittiğinde işletmenin hiçbir değeri kalmayacakmış, franchise alan ceketini alıp çıkacakmış gibi hesap yapılmalı ve süre içinde edilecek karlar hesaplanmalıdır. Gerisi için hiçbir güvence olmadığı unutulmamallıdır.

· Franchise verenin geçmişte kaç işletmesinin kapandığı, kaç işletmecisinin devrettiği, kaçıyla mahkemelik olduğu tam bilinmelidir. Herşey iyi gözükse bile, sizin de sorun yaşama olasılığınız aynı oranda mevcuttur.

KİMDEN ALIYORSUNUZ

Franchise alırken kiminle muhatap olduğunuza dikkat edin.

Size satan kişi satıştan prim alan bir satış elemanı mı, bir daha yüzünü görmeyeceğiniz bir aracı mı, işin sahibi mi, yıllarca içinde bulunmuş bir üst düzey yetkili mi, kendi yerini devreden bir işletmeci mi, her zaman franchise alanlarla çalışan bir kuruluş mu tam olarak öğrenin. Sizi kandırır ve zarar etmenize neden olursa ne kazanacak, ne kaybedecek? Daha önce franchise sattıkları aldıkları bilgiden ve sağladıkları ticari sonuçtan memnun mu? Sonradan ilişkiniz sürecek mi, üzerinde bir yaptırımınız var mı? Memnun kalmamanız halinde iş size yük haline gelirse sizi bu yükten kurtarabilir mi? Sonradan ondan ne gibi bir talepte bulunabilirsiniz? Bunları anlayın.

Sistem hakkındaki bilgileri aldığınız kişilerin işe ne kadar vakıf olduğunu, bilgilerin yaşanmış olaylara mı dayandığını, kulaktan dolma bilgiler mi olduğunu, bir başkasının süzgecinden geçip mi verildiğini, ne derede doğru olduğunu araştırın.

FİYATI DEĞERLENDİRME

Franchise verenler, başlangıçta talep ettikleri giriş bedelini bazen belli hesaplara dayandırarak bulurlar, bazen de talebe ve rakiplere bakıp belirlerler.

Franchise giriş bedeli ve kullanım bedeli, borsa fiyatı gibi veya rakiplere göre belirlenemez. İş yapmak isteyen girişimci, işin getirisine göre karar verir. Yatırımına en hızlı ve güvenli geri dönüşü sağlayacak olan işi seçer.

Kendi çabası ve bilgisiyle yapacağı işin geri dönüş süresi 1 yıl olacaksa, markalı ve güvenli olduğu için franchise işin 2 yılda geri dönmesine razı olur, ama 5 yılı göze almaz.

Örneğin 100 liraya yapılacak bir yatırım, ayda 10 lira kar sağlarsa, kendini 100/10=10 ayda geri öder.
Eğer aynı yatırımı franchise olarak yapar ve üzerine 20 lira franchise giriş bedeli koyarsanız yatırımınız 120 lira olur, ayda 10 lira kazanarak kendini 12 ayda geri öder. Yani %20 uzar.
Cirodan %5 franchise kullanım bedeli öderseniz, karınız ayda 9,5 liraya iner. Yatırımın geri dönüşü 120/9,5 = 12,5 ay olur, yani süre işi kendiniz yapmaya göre %25 uzar.

Küçük boyutlu bir perakende yatırımının geri dönüşünün işi kendiniz yaptığınızda 1-2 yıl, franchise alındığında 2-3 yıl olması ülkemizde yatırımcılar tarafından normal karşılanmaktadır. Bu esasen çok kısa bir süredir ve tamamen yüksek karlılıkla çalışılmasından kaynaklanmaktadır. Türkiye,’de yıllar boyunca ticaret olağanüstü yüksek karlı çalıştı. Bir yandan herkes sürünürken, diğer yandan bu karlar nasıl fiyatlara eklendi, tüketici tarafından ödendi, görelim.
Gümrük birliği öncesi dünyadan gelen rekabet engellendi. Gaz tenekesi gibi arabayı dışarıdaki lüks araba fiyatına aldık.

Enflasyonun yüksek olduğu 40 yıl boyunca fiyatlar üreticiler ve satıcılar tarafından körüklendi. Yarın fiyatı artar diye kızın çeyizi buzdolabı 10 yıl önceden alınıp evde bekledi.

Paranın devlet borçları için piyasadan emildiği ve paradan para kazanıldığı dönemde parasını işe yatıran azdı. Haliyle hepsi yüksek karşılık bekledi ve aldı.

Devlet kimin ne kalitede mal yaptığını izlemediği, tüketici kandırıldığında ve mağdur olduğunda hakkını kolayca arayamadığı için standart fiyata kalitesiz mal satan veya satış sonrası hizmetleri eksik verenlerin ettiği yanlarına kar kaldı.

Kayıtlı sisteme tam geçilemediği için vergi kaçırmak yaygınlaştı, ödenmeyen vergi, sigorta, stopaj cebe giren kar hanesine yazıldı.

Sürekli kriz ortamında hiçbir işin garantisi yoktu, herkes yatırdığı parayı bir sonraki kriz gelmeden, mümkünse bir yıl içinde alıp kendini güvenceye almak istiyordu, fiyatlar buna göre oluşuyordu.

Ekonomi stabil hale geldikçe, iş yapmanın garantisi arttıkça daha çok para işe kanalize olmakta, yatırımın geri dönüş süresi uzamaktadır. Gelişmiş ülkelerde küçük yatırımın geri dönüşü normal şartlar altında 5 yıl olarak beklenmektedir. Ülkemizde de enflasyon düşüp kredi olanakları arttıkça hızla bu duruma gelinecektir.

Hesabı yaparken yatırım yaklaşık bilinir, gelir tahmin ve umut edilir. Bu konuda varsayımlarla değil, büyüklük ve çevre olarak benzer işletmelerin yaptıkları gerçek cirolarla yola çıkmak daha sağlıklı olacaktır. Ancak sonuçta yapılacak ciro ve kar işletmecinin becerisine kalacaktır, başka işletmenin karlı çalışması ancak ölçü olabilir, garanti olamaz.

Franchise Verenin Riskleri

Franchise Verenin Riskleri

İşini öğretme

Franchise veren, her şeyden önce franchise alanlara işletme sırlarını açmakta, kendisini başarıya götüren tüm incelikleri anlatmaktadır.

Franchise alanlar her ne kadar anlaşmada yer alan rekabeti engelleyici maddeleri ile bağlı ise de, belli riskler yine de mevcuttur.

· franchise alan anlaşma bitiminde aynı işi sürdürebilir
· franchise alan anlaşma bitmeden benzer işi kurabilir
· franchise alan anlaşmayı bozarak işi kendi adına sürdürür
· franchise alan rakip franchise zincire geçerler
· eğitilmiş çalışanlar ayrılarak kendileri benzer iş yapabilirler
· eğitilmiş çalışanlar rakip firmaya geçebilir
· işin kanuni açıdan zayıf yanları varsa, sorun yaşandığında ihbarlar olur

Yukarıdaki örnekler, işini öğretmenin getirdiği risklerden birkaçıdır ve hemen hepsi ülkemizde yaşanmıştır.

Kötü niyet

Franchise alan kötü niyetli ise, anlaşma veya teminatlar yarar sağlamayabilir.

Franchise alan markayı izinsiz kullanmayı sürdürebilir, kötü işleterek devir almaya zorlayabilir, süren ticari ilişkiyi suistimal edebilir, markanın itibarı ile avans veya mal toplayıp kaçabilir.

Franchise veren açısından anlaşmayı iptal etmek istenen bir çözüm değildir. Bazı durumlarda kurtuluş da olamamaktadır.

İşletme kapatmada itibar kaybı

Franchise veren, son ve en güçlü yaptırım olarak anlaşmayı iptal etme yoluna gidebilir. Böyle bir girişim, eğer işletme franchise alana ait veya kirada ise, tabelanın inmesi anlamına gelecektir. Müşteri gözünde itibar kaybına neden olan bu durum, franchise veren açısından son derece sakıncalıdır.
Franchise veren eğer mümkünse anlaşmazlık halinde işletmeyi devir almalı, değilse aynı semtte biri kapanırken başka bir işletme açmalı, o da olmuyorsa aynı işyerinde benzer işin sürdürülmesini engellemelidir.

Fırsat kaybı (kardan zarar)

Franchise veren, verdiği her franchise ile kendi potansiyel müşterilerinden bir kısmını kaybeder. Belki günün birinde kendi işletmesine müşteri olabilecek kişiler, artık franchise işletmelere yönelmektedirler.

Bölge tahsisi

Franchise veren, her franchise bölgesi ile toplam pazarından bir bölümü satmaktadır. Satılabilecek bölgeler sınırlı olduğundan, toplamda en fazla karı edebilmek için, her bir bölgenin en uygun şartlarla satılması gerekir.

Satılan her bölge, en fazla getiriyi sağlayacak kişiye verilmelidir.

Artan genel giderler

Franchise verildiğinde, zorunlu olarak genel giderler artacaktır. Sistemin gereği olan altyapı, eğitim, denetim vb. kadroları oluşacak, süren işler için para harcanacaktır.

Markanın riski

Franchise veren, sistemini paylaşırken yılların birikimi olan markasını da bir anlamda riske atmaktadır. Franchise alanların kendi hataları veya franchise verenin sistemi sağlıklı kuramaması nedeniyle aynı kalitede üretim yapmamaları veya hizmet vermemeleri, tüketicinin gözünde markayı derhal zayıflatır, olduğundan farklı konumlandırır.

Tahsilat riski

Her ne kadar franchise veren tarafından franchise giriş bedeli ve franchise kullanım bedelinin alınacağı anlaşma ile teminat altına alınmışsa da, uygulamada ender de olsa tahsilat sorunları yaşanmaktadır. Özellikle franchise verenin gücünün ve yararının azaldığı durumlarda franchise alanlar ödemede zorluk çıkarabilmekte, hatta hiç ödeme yapmamaktadır. Franchise verenin gücünün zayıfladığı durumlarda markasını taşıyan işletmelerin kapanmaması için yaptırım uygulayamamaktadır.

Franchise Verene Yararları

Franchise Verene Yararları
Franchise sistemleri, hiç şüphesiz franchise alanlar kadar, franchise verenlere de yararlı olduğu için bu denli yaygınlaşmıştır.

Franchise veren, başarılı, karlı ve tutunmuş bir markanın ve işletmenin zaten sahibidir. Dilerse bu markasını şubeler açarak yaygınlaştırabilir, dilerse tüm müşterilerin kendisine gelmeye zorlayabilir. Hangi durumda daha avantajlı olacağını değerlendirerek kendi şartlarına göre karar verecektir.
Franchise verenin franchise sistemini seçmesinin nedenleri, sistemden beklentileri ve sağladığı avantajlar, şu şekilde sıralanabilir.

Yatırımın azalması

Kendi şubelerini açması halinde gereken yatırım, franchise sisteminde tamamen ortadan kalkmaktadır. Sadece franchise sistemini yürütmek için gereken altyapı yatırımı yapılmaktadır. Çoğunlukla franchise verenin mali yapısı ve insan kaynakları kısa sürede çok sayıda şubeyi açmaya uygun olmadığından, franchise tek alternatif olmaktadır.

Hızlı nakit girişi

Şubeler açma halinde uzun vadede edilecek olan kar, franchise verme halinde kısa sürede franchise giriş bedeli ile realize edilecektir. Hizmet satan markaların sahipleri, tek işletmeden hareketle franchise veriyorlarsa, alacak oldukları franchise giriş bedeliler genellikle dayanılmaz derecede cazip görünmektedir. Tek işletme ile aynı miktarda kar etmeleri hemen hemen imkansızdır.

Sürekli gelir

Franchise verilmesi halinde, franchise kullanım bedeli ödemeleri franchise veren için sürekli ve düzenli bir gelir kaynağı oluşturmaktadır.

Hızlı yayılma

Pek çok iş için hızlı yayılma hayati önemdedir. Satın alma gücü artar, reklama başlamak için pazarda bulunmak gerekir, kendi üretimini başlatmak için belli kapasiteyi yakalamak şarttır, vb. Bu gibi durumlarda kısa sürede belli sayıda işletme açılırsa iş yürür, az sayıda işletmede kalırsa iş tökezler. Franchise vererek büyümede yönetim ve yatırım yükü dağıtılır, yayılma hızlanır. Şubelerle yayılma için geniş bir kadro, büyük yatırım ve zaman gerekir.

Yerinden etkin yönetim

Şubeler açılması halinde, işletmelerin yönetiminde profesyonel kadrolar yer alacak ve yönetim verimliliği düşük kalacaktır. Franchise sisteminde yatırımcı ve işletmeci aynı kişi olduğundan, tüm gücünü, aklını ve emeğini işine verecektir. İşletme verimi artacak, müşteriler memnun kalacak, marka imajı güçlenecektir.

Sorun profesyonel yöneticinin niteliğinde değil, motivasyonundadır. Merkeze bağlı iken zarar eden şubelerin franchise verildikten sonra aynı yerde ve aynı kadroyla kara geçtiği sık rastlanan bir olgudur. İşi öğrenmiş profesyonel yöneticilerin çalıştıkları işletmeyi franchise aldıkları takdirde daha başarılı oldukları da görülmektedir.

Ulaşılamayacak pazardan kar

Bir veya bir kaç işletmesi olan marka sahibi, şubeler açma yoluyla bazı pazarlara hiç bir zaman giremez. Uzakta olan bölgeler, reklamının ulaşamadığı alanlar, kendi içine kapalı alıcı grupları buna örnektir. Bu pazarlarda eğer söz konusu ürün veya hizmete ihtiyaç varsa, marka sahibinin girmemesi halinde mutlak bir başkası girecek, hatta onu taklit edecektir. Franchise verilerek hem taklit önlenmiş, hem ilave gelir sağlanmış olur.

Artan reklam gücü

Franchise zincirin cirolarından toplanan makul oranlardaki reklam fonu, tek bir işletmenin sınırlı cirosu ve kısıtlı reklam bütçesiyle hiç bir zaman yapamayacağı güçte reklam yapabilmektedir. Müstakil işletme yaygın reklam yaptığı takdirde çok noktada ürün veya hizmetini sunamayacağından, parasının çoğunu boşa harcamış olacaktır.

Artan marka tanınırlığı
 
Tüketici, bir çok yerde aynı markalı mağazayı görünce olumlu etkilenmekte, markaya saygı duymakta, ürüne değer vermektedir. Marka imajı, zincir işletmelerle güçlenir. Örneğin İstanbul’da bir kaç şube açan her marka dikkat çekmekte ve geniş kitlelerce kısa sürede tanınmaktadır.
Bu özellik esasen franchise sistemine has bir durum değildir. Bayi ve şube zincirleri de aynı güçten yararlanmaktadır. Fakat franchising bu gücü en iyi şekilde kullanmaktadır.

Artan satın alma gücü
 
Hızlı yayılmaya paralel olarak ciro ve satın alma da artacaktır. Satın alma pazarlıklarında etkinlik, ancak miktar ile sağlanabilir. Zincir mağazalar bu güçlerini satın alma pazarlıklarına derhal yansıtmaktadırlar.

Ülkemizde son yıllarda yaşanan süpermarket patlaması, bu pazarlık gücünün nasıl kullanıldığını göstermiştir. Zincir marketlerin yayılmalarına paralel olarak satın almacıların istedikleri indirimler, vadeler ve ilave bedeller her yıl artmaktadır.
Belli miktarların altında tüketim olduğunda, baskılı malzeme bile sorun olmaktadır. Hazırlık masrafları çok tuttuğundan, ya az ve pahalı almak, veya çok alıp uzun süre stoklamak zorunda kalınmaktadır.

Belli miktarların üzerinde alım yapıldığında, üretici firmanın sadece franchise veren için çalışmakta ve geliştirilen teknolojiden rakiplerin yararlanması önlenmektedir.

İyi yerlerde bulunma
 
Kendine güvenen ve iddialı her işletme, en çok kazanabilmek için en iyi yerde bulunmak ister. Örneğin İstanbul’da Etiler, Bağdat Caddesi, Nişantaşı, Akmerkez, Ankara’da Gaziosmanpaşa, İzmir’de Kordon, Alsancak gibi. Bu tür yerler dolu ve pahalıdır. Bu gibi yerlerde yeterince kar etmeyen, hatta kirasını ödeyemeyen dükkanlar bulunabilmektedir. Bunlardan biri devralmak istendiğinde ise yüksek hava paraları talep edilir. Hava parası ile birlikte düşünüldüğünde marka sahibinin veya ondan franchise alan kişinin yatırımı kendini kurtarmayabilir.

Oysa franchising sistemini oturtmuş, karlı bir işletme, iyi yerde dükkanı olup da mevcut işi az kar eden işletmecilere franchise verebilir.

Benzer şekilde, mal sahibi olup da, kiradaki mülkünü kendi işletmek isteyen kişiler, franchise almaya yatkın olmaktadırlar. Bu şekilde parayla sahip olunamayacak noktalarda franchise vererek yerleşmek mümkün olmaktadır.

Bu gibi durumlarda, yeri iyi olsa bile, işi yürütemeyecek işletmeciye franchise verilmemelidir. Gerçekten iyi bir yer için verilebilecek bir taviz de, yerin sahibine işi bilen bir işletmeci ortak bulmaktır.

Anlaşmalı işletmeler

Franchise veren, yaptığı anlaşmalarla franchise alanlara belli sürelerle haklar verirken, bir anlamda kendi geleceğini de garantiye almaktadır.

Franchise alanların ileride yaşayacağı sorunlar, sistemin zorlanacağı noktalar, gelecek rakipler, pazarın daralması, işlerin azalması, sistemin az karlı hale gelmesi vb. gibi olumsuz gelişmeler franchise vereni etkilemeyecektir.

Uzun süreli yapılmış franchise anlaşmaları ile, sağlam, güvenilir ve sımsıkı bağlı satış noktaları kazanılmış olmaktadır.

Diğer yandan, franchise anlaşmaları genellikle franchise vereni daha çok korumaktadır. Sorun çıkaran veya sisteme zarar veren franchise alanlar olursa, anlaşmaya dayanarak kolayca tasfiye edilebilirler.

Etkin dağıtım

Franchise sistemlerde alınan malzeme ve ürünler sınırlı, teslim adresleri belli, ihtiyaç duyulan miktarlar düzenlidir.

Bu durum göz önüne alınarak kurulacak düzenli dağıtım sistemi, muhakkak ki bağımsız işletmelerin her birinin tek tek malzemelerini temin etmesinden çok daha verimli çalışacaktır.

Dolayısıyla franchise veren açısından dağıtımla gelen bir verimlilik avantajı söz konusudur.

Hızlı tahsilat

Üretici veya toptancı konumundaki franchise verenler, genelde satışlarının tahsilatında gecikme ve risk bulunmasından şikayetçidirler.

Franchise zinciri kurulduğunda, her bir işletmenin satış ve tahsilat miktarları izlenecek, öngörülen sürelerin aşılması veya tahsilat yapılamaması söz konusu olmayacaktır.

Pek çok üretici sadece bu nedenle malını toptan piyasada satmak yerine franchise zinciri kurmak istemektedir.

Pazardan bilgi akışı

Franchise sistemi kurulduğunda, tüketici ile temas eden perakendeciler yakın takibe alınmaktadır. İşletmelerdeki şikayet kutuları, merkezdeki müşteri şikayet hattı, yaptırılan anketler, işletmelerde yapılan denetimler vb. ile tüketicinin nabzı kolayca tutulabilmektedir.

Bu sayede müşteri isteklerine göre ürün ve hizmetler farklılaştırılmakta, gereken denemeler sınırlı sayıda işletmede yapılabilmektedir.

Benzeri bir çalışmanın toptan mal verilen bağımsız perakendecilerde yapılması zor, zaman alıcı, verimsiz, hatta belki de imkansız olacaktır.

Denetleyebilme

Franchise veren, satış noktaları üzerinde denetim gücüne sahiptir. Dilediğinde her birinin en ince hesaplarına kadar araştırma imkanı vardır.

Franchise Alanın Riskleri

Franchise Alanın Riskleri

Yüksek yatırım

Franchise alan, genellikle sisteme girebilmek için bir franchise giriş bedeli ödemek zorunda kalmaktadır.

İşlek bir dükkanı devir alırken verilen hava parası gibi, avantajları olan ve bağımsız bir işletmeden daha fazla para kazandıracak bir sistemi alırken de, bir bedel ödenmesi söz konusu olmaktadır. İşletmenin özelliklerine göre onbinlerle ifade edilenrakamlar talep edilebilmektedir.

Bunun yanı sıra, franchise işletmeler belli teknolojileri kullanan, belli kalitede üretim yapan, belli standartlara uyan yerler olduklarından, bağımsız bir işletmecinin belki de seçmeyeceği kadar pahalı malzeme ve ekipman kullanmaktadırlar. Bu nedenle benzeri işi yapmak için gerekecek miktardan biraz fazla yatırım yapılması söz konusu olabilmektedir.

Yüksek işletme gideri

Franchise alan, kendi masrafları dışında çoğunlukla franchise verene de bir miktar franchise kullanım bedeli ödemek zorunda kalmaktadır. Bu miktar genellikle ciro üzerinden alınmakta ve hizmet satanlarda %4-8, ürün-marka satanlarda %0-3 arasında değişmektedir.

Bunlara ek olarak %2-5 arasında reklam fonu ödemeleri de gelmektedir.

Franchise işletmeler, belli kurallara uydukları ve vergilerini düzenli verdikleri için, benzeri işi yapan bağımsız rakiplerine göre giderleri daha yüksektir. Bunun nedeni esasen franchise işletmelerin pahalı çalışması değil, rakiplerin kanunsuz çalışması ve haksız rekabet yapmalarıdır.

Güdümlü çalışma

Bazı yatırımcılar, işlerini bildikleri gibi yapmaya büyük değer verirler. Yapılanın doğru veya yanlış olması değil, onların kararı olması onlar için en önemli unsurdur. Bu gibi yatırımcıların franchise almaları halinde kendilerini sürekli baskı altında hissetmeleri, kuralların yanlışlarını yakalamaya ve kuralların dışına çıkmaya çabalamaları kaçınılmazdır. Zaten bu gibi kişilere franchise verilmemesi gerekir.

Katı kurallar

Küçük işletmecinin “kendi işinin patronu” olduğu ifadesi sık kullanılmakta ve yanlış anlamalara yol açmaktadır.

Aslında küçük işletmeci, işinin emrindedir. Başkasının işinde çalışırken izin zamanı gelince arkasına bakmadan gidebilen kişi, kendi işi söz konusu olduğunda eğer kendi eksikliğini gideremiyorsa yıllarca tatil yapamayabilmektedir. Başkasının işinde çalışırken sıkılınca başından attığı müşterilerin, kendi işinde her kaprisini çekmek zorunda kalmaktadır.

Kendi işini yapmayı, istediği gibi davranma, istediği zaman çalışma, sıkıldığı zaman bırakma olarak gören kişilerin, franchising sistemini “çok katı” bulması kaçınılmazdır. Zaten bu gibi kişilere franchise verilmemesi gerekir.

Devir ve terk kısıtlaması

Kendi işini yapan kişi, kişisel nedenlerle istediği zaman yatırımını heba etme pahasına işini bırakabilir veya devredebilir. Franchise işletmelerde işletmecinin kişisel nitelikleri çok önemli olduğundan, franchise anlaşmaları genellikle devire kısıtlamalar getirmekte, işi terk halinde tazminat öngörmektedir.

Bununla birlikte, franchise verenler devir ve terk halinde yeni gelenden franchise giriş bedeli alacağı ve kendi markalarının daha iyi temsil edileceğini bildiklerinden ötürü, genellikle zorluk çıkarmamaktadırlar.

Yaratıcılığın yok olması

Franchise alan, işletmesindeki her türlü iş akışını öngörüldüğü gibi yapmaya çalışır, kendinden bir şey katmazsa, yaratıcılığını kaybetmesi kaçınılmazdır. Franchise alanların bir kısmında, kişilik özelliklerine bağlı olarak, bu durum yaşanmaktadır. Aslında franchise sistemleri yaratıcılığı yok etmemesi, tersine özendirmesi bu yararlanması gerekir. Örneğin bir franchise alan yeni bir fikirle geldiğinde franchise veren bu fikri değerlendirir, uygulatır, başarılı bulursa tüm sisteme yayar. Yaratıcılığın yok olduğu saptaması, yaratıcılığı olmayan franchise alanlar ve sistemini iyi çalıştırmayan franchise verenlere has bir durumdur.

Satın alma özgürlüğünü kaybetme

Franchise alan, çoğu sistemde satın almalarını belirli yerlerden yapmak zorunda kalmakta ve pazarlık şansını kaybetmektedir. Rekabet kanunu ile bu durum önlenmiş olsa bile, kalitenin ve standartların sağlanması gerekçesiyle franchise alanın istediği yerden istediği markayı alması mümkün olmamaktadır.

Ülkemiz şartlarında kalite farkı, garanti vermemesi, raf ömrünün azalmış olması, spot piyasa vb. gibi nedenlerle her ürünün “daha ucuzu” işletmelere teklif edilmektedir. Bazen de gerçekten franchise veren dışarıdan alınan ürünler üzerinden yüksek kar beklemektedir. Çoğu sistemde bundan ötürü franchise alanın zararı olmasa bile, hemen tüm sistemlerde franchise alanlar pahalı aldıklarını düşünmektedirler.

Anlaşmanın kötüye kullanılabilmesi

Franchise anlaşmaları, genellikle franchise veren tarafından uzun uğraşılar sonucu hazırlanmış ve franchise vereni koruyan anlaşmalardır. Sistemin standartlarının korunabilmesi ve kötü niyetli franchise alanların marka imajını zedelemelerini engellemek için bu durum makul karşılanabilir.
Ender olarak franchise verenin kötü niyetli olması halinde, franchise alan ciddi zararlara uğrayabilmektedir. Anlaşmaya dayanarak yüksek fiyatla mal satışı, satılamayan stokların franchise alana devredilmesi, sudan bahanelerle anlaşmanın sona erdirilmesi, çok yakınına aynı marka ile yeni ve büyük bir franchise daha verilmesi yaşanabilir.

Franchise Alana Yararları

Franchise Alana Yararları
Franchising’in hızlı yaygınlaşmasındaki en önemli etken, hem alana, hem de verene sağladığı benzersiz avantajlardır. Bunlar;

Kendi işini kurmak

Franchise alan, kendi işinin patronu olmakta, sadece kendisi için çalışmaktadır. Bunun sağladığı maddi avantajın ötesinde, getirdiği motivasyon sistemin motorunu oluşturmaktadır. İş sahibi, yatırım yaptığından, işin her aşamasıyla ilgilenmekte, paranın kaynağı olan müşterilere daha yakından eğilmekte, her türlü verimsizliği gidermeğe çalışmakta, gerekirse uzun saatler çalışmaktadır.

Sistemin parçası olmak

Franchise alan, kendini ve çalışmalarını marka ve sistem ile bütünleştirmektedir. Bir takımın parçası olma duygusuyla işine sarılmaktadır. Bu şekilde kurum kültürünü benimsemekte, aklına yatmayan veya zoruna giden işleri bile kolayca kabullenmektedir.

Denenmiş, kanıtlanmış iş

Franchise alan, giriştiği işin geleceği konusunda endişe taşımamaktadır. Önceden başka ve benzer pazarlarda denenmiş, başarılı olduğu, tüketiciler tarafından tutulduğu, fiyatının kabul gördüğü kanıtlanmış bir işe girişmektedir.

Yüksek standartlar

Franchise işletmeler çoğunlukla sektörlerinin üstünde ürün ve hizmet standartları getirmektedirler. Bağımsız çalışan bir küçük işletme sahibinin ayırması mümkün olmayan parasal ve insan kaynakları ile sistem geliştirilmekte, standartlar belirlenmektedir.

Tanınmış marka

Satılan ürün veya hizmetin potansiyel müşteriler tarafından derhal farkedilmesi, hatırlanması, tercih edilmesi, marka sayesinde olmaktadır. Kendi adıyla iş yapan bir küçük işletmecinin yıllar içinde ancak yakın çevresinde sağlayabileceği etki, franchise işletmelerde tabela asıldığı gün sağlanmaktadır.

Bilmediği işe girebilme

Çoğu yatırımcı için bildiği işi yapma zorunluluğu ciddi bir engeldir. Girişimci, “en iyi iş bildiğin iştir” özdeyişine uygun olarak, karlı olmasa bile, babasının işini yürütmek, çıraklıktan beri öğrendiği işe girişmek, tesadüfen puanını tutturduğu fakültenin branşında çalışmak vb. zorunda kalmaktadır. Oysa franchise alındığında, hiç anlamadığı ama iyi olduğuna veya gelecekte olacağına inandığı bir sektöre geçebilmektedir.

Başlangıç eğitimi

Franchise alındığında, yatırımcı işi bilmese bile, franchise verenin sağladığı başlangıç eğitimi ile işletmeyi yürütecek temel bilgileri edinecektir. İlerleyen zaman içinde kazanacağı deneyimle karlılığını artıracaktır.

Eleman temini

Franchise veren, çoğunlukla gereken elemanlar için de eğitim vermekte olduğundan, eleman temini kolaylaşmaktadır. Franchise işletmelerden birine başvuran ihtiyaç fazlası eleman, diğerine yönlendirilebilmektedir. Franchise işletmelerden birinde yoğun iş olduğunda, işi yavaş olan bir diğerinden eleman alabilmektedir. Eleman aradığında, çalışanlar daha büyük bir güven ve istekle başvurmaktadırlar. Elemanlar daha sistemli çalıştıklarından ve daha sıkı denetlendiklerinden, daha iyi çalışmakta ve kalıcı olmaktadırlar.

Mali ve hukuki destek

Küçük işletmelerin genellikle takıldıkları ve zayıf kaldıkları iki konu, mali ve hukuki danışmanlıktır. Franchise veren zaten mevcut olan kadroları ile, çoğunlukla birbirinin aynı sorunlarla gelen franchise alanlara mali ve hukuk uzmanları eliyle danışmanlık vermektedir.

Teknolojik gelişim

Franchise veren, rakiplerine karşı sürekli üretim ve hizmet tekniğini geliştirme, maliyet düşürme, yatırım azaltma, verim yükseltme, kalite artırma, müşteri beklentilerini saptama, müşteri memnuniyetini sağlama çalışmaları içindedir. Tek bir küçük işletmenin vakit ve para ayırması mümkün olmayan bu tür çalışmalar, franchise zincirlerde sıradan çalışmalar olarak yapılmaktadır. Bu sayede, bağımsız çalışan rakipleri aynı kalırken, franchise işletmeler sürekli yenilenmekte ve gelişmektedirler.

Yer seçimi

Yer seçimi, bir işletmenin en önemli kararıdır. Nerede açılırsa ne kadar ciro ve kar yapılabileceğini bilen uzmanlar tarafından yapılacak araştırma, yanlış yer seçimini önleyecektir. Bağımsız yatırımcılar genellikle bütçelerine uyan yeri seçerken, franchise işletmeler genellikle işlerine uyan yeri seçmektedirler. İşin özellikleri ve gerekleri konusunda edindikleri deneyim, bu alanda yardımcı olmaktadır.

Verimli ortak reklam

Franchise veren, genellikle franchise alanlardan topladığı reklam fonu ile merkezi reklam yapmaktadır. Ürün/marka franchise sistemlerinde franchise verenin reklamı kendi bütçesinden yaptığına da sık rastlanmaktadır. Her durumda küçük işletmelerin tek başlarına yapamayacağı miktarda ve verimlilikte reklam yapılmaktadır.

Verimli yerel tanıtım

Franchise alanlar, kendi yakın çevrelerinde kendilerini nasıl tanıtacakları konusunda da bilgilendirilmektedirler. Onlara sağlanan reklam malzemesi (örn. video, dön kart, broşür, prospekt, vs.), önerilen tanıtım yöntemleri, başka franchise alanların uyguladığı yerel tanıtım etkinlikleri yol gösterici olmaktadır.

Denetlenme

Franchise verenin sistemi koruma adına yaptığı sürekli denetimler, franchise alan üzerinde bir baskı ve yaptırım gibi görünse de, aslında önemli bir avantajdır. Franchise alanın fark edemediği verimsizlik, hırsızlık, yanlışlık ve benzeri zarara neden olan hatalar denetim sonucu ortaya çıkmakta ve giderilmektedir.

Kendini karşılaştırabilme

Franchise alan, işletme körlüğüne kapılarak, işletmesinin eksiklerini ve yanlışlarını görmeyebilir. Diğer franchise alanlarla kendini karşılaştırabileceği için, bu hataları fark etmesi ve doğru önlemleri alması kolaylaşacaktır. Örneğin içeri giren müşteri sayısı düşükse vitrini değiştirmek, girenlerin satın alma oranı düşükse satıcılarını motive etmek, birim harcama düşükse paket promosyon yapmak gündeme gelebilir. Oysa kendini karşılaştıramayan işletmeci sadece “işler kötü” demekle yetinecek ve ne yapması gerektiğini bilemeyecektir.

Yönetim teknikleri

Franchise alanlar genelde “esnaf” tanımına uyan küçük işletmecilerdir. İşletme teknikleri konusunda çok azının eğitime veya deneyimi vardır. Franchise verenin sistem kapsamında getirdiği uygulamalarla, franchise alanların ileri yönetim tekniklerini uygulamaları sağlanmaktadır. Örneğin, eleman alırken yapılacak mülakat ve sorulacak sorular, prim verirken uygulanacak kriterler ve oranlar, pazarlamada kullanılacak yöntemler, fazla mesai yapıp yapmamaya karar vermede kullanılacak tablolar, vb. bu kapsamda kullanılan ileri yönetim teknikleridir.

Raporlama

Küçük işletmelerde çoğunlukla hiç raporlama yapılmadığı, defterlerin bile dışarıda usulen tutulduğu bilinen bir gerçektir. Franchise işletmelerde genellikle her türlü faaliyet, gelir ve gider raporlanmaktadır. Etkin yönetim için şart olan bilgi birikimi bu şekilde sağlanmaktadır. Örneğin, müşteri yığılma saatleri, hammadde stoku dönüş süresi, reklam harcamalarının satışlara etkisi, vergi öncesi net karın aylara göre dökümü vb. gibi bilgiler elde olursa yönetim kolaylaşacak ve etkinlik kazanacaktır.

Düşük yatırım

Franchise işletmeler aynı yatırımı defalarca tekrarlamaktadırlar. Bu nedenle yapımda kullanılacak malzeme, çalışacak usta, proje, ekipman vb. gibi masraflar için defalarca pazarlık yapılmış ve sürekli çalışma içine girilmiş olacaktır. Bu nedenle hem daha ucuz, hem de daha uzun vadeli satın alma yapılabilmektedir.

Gerçekçi zaman planı

Küçük işletmelerin bir diğer sorunu da, bir türlü bitmeyen dekorasyon, başında durmayınca çalışmayan ustalar, alınamayan izinler ve sürekli ertelenen açılış tarihidir. Franchise işletmelerde defalarca tekrarlanan açılış işlemleri uzmanlaşmış kişiler tarafından desteklendiğinden, inşaat, tesisat, makine alımı, montaj vs. hızlı bir zaman planı içinde yapılır. İşletme için gerekecek izinler ve ruhsatların da prosedürü bilindiğinden, hızla ve sorunsuz olarak alınırlar. Bu nedenle franchise işletmeler dükkanın kiralanmasından sonra çok kısa bir sürede faaliyete geçerler. Franchise alanın karlılığı açısından, kira, eleman gibi masraflar sürerken bir an önce para kazanmaya başlaması hayati önemdedir.

Gerçekçi yatırım planı

Küçük işletmelerin yatırım aşamasında yaşadıkları diğer bir sorun da, planladıkları yatırımın her zaman üstüne çıkmalarıdır. Çoğunlukla sınırlı miktarda sermaye ile başlanan yatırım, bazen tüm ihtiyatların tükenmesine, ilave borçlanmaya neden olabilmektedir. Franchise alanlar ise, franchise veren tarafından öngörülen proje çerçevesinde nereye ne kullanacaklarını, kime kaça yaptıracaklarını, ne zaman bitirip ne zaman para kazanmaya başlayacaklarını bilirler. Yaptıkları yatırım ve işletme planları çoğunlukla tutar.

Ucuz satın alma

Franchise zincirlerin tüketimleri tek işletmeninkinden çok fazla olduğundan, satın alma aşamasında önemli indirim ve vadeler alınmaktadır. Bazen bu durumun tersi de yaşanmakta, franchise veren tarafından alınan indirimlerin franchise alanlara yansıtılmadığına veya kendisi bizzat üretici olan franchise verenin, franchise alanlarına piyasa fiyatının üzerinde satmaya çalıştığına rastlanmaktadır. Bu gibi durumlar gerçekten istisnadır ve sağlıklı büyümek isteyen franchise zincirlerinin en çok dikkat etmesi gereken konuların başında, franchise alanların satın alma avantajını paylaşmalarını sağlamak gelmektedir.

Hızlı karlılığa geçiş

Her yeni açılan küçük işletmede bir süre işler yavaş gider. Müşterilerin yeni işletmeyi fark etmeleri, denemeleri, tekrar gelmeleri, birbirlerine tavsiye etmeleri yani “ayaklarının alışması” genellikle bir veya iki sezon geçmesi ile mümkün olur. Franchise işletmelerde ise müşteri tanıdığı markayı yakınında gördüğünde derhal girmekte, istenen cirolara çok kısa sürede ulaşılmaktadır. Franchise işletmelerin sıklıkla yaptığı gibi “grand opening” yani güçlü bir açılış tanıtımı yapıldığında ise istenen karlılık derhal yakalanmaktadır. Yatırımın geri dönüşü, çalışanların morali, müşterilerin sürekliliği açılarından bu hızlı başlangıç son derece önemlidir.

Müşteri bağlılığı

Müşteri, franchise işletmede önceden denediği, memnun kaldığı, ve tekrar seçtiği hizmeti bulmaktadır. Çoğunlukla tesadüfen değil, isteyerek ve seçerek içeri girmekte, her işletmede de alıştığı hizmeti aynen bulmaktadır. Bu nedenle franchise işletmelerin müşterisi büyük oranda “sadık” müşteridir. Ekonomik krizden, yeni rakiplerin türemesinden, rakiplerin reklamlarından fazla etkilenmez. Sadık müşteri, bir işletmenin sahip olabileceği en değerli sermayedir.

İtibar

Franchise alan, kendi adına iş yapıyor olmakla birlikte, tanınan bir markayı temsil etmektedir. Bunun itibarını ve etkisini hemen her alanda hissedecektir. Bankası, tedarikçi firmaları, ev sahibi, çalışanları, müşterileri, devlet daireleri, vb. ona kendi markasıyla yapacağı bir işte olabileceğinden daha fazla ilgi ve özen göstereceklerdir.

Kredi temini

Franchise alan, yatırımı için kendi adına kredi istediğinde, marka da kendisi ile birlikte değerlendirmeye alınmaktadır. Bankalar veya leasing firmaları ülkemizde henüz franchise alanlara çok farklı davranmamakta, istedikleri teminatları aynen talep etmektedirler. Bazı franchise verenlerin ise kredi ve leasing kullanmada franchise alanlarına destek oldukları, düşük teminat verdirdikleri, hatta kefil oldukları yaşanan örneklerdir.

Bölge koruma

Franchise alan, çoğunlukla belli bir coğrafi bölgede söz konusu marka ve sistemi tek başına temsil etme güvencesini almaktadır. Bu, bir anlamda bölgesel bir tekeldir. En azından kendi markasıyla bir rakibin karşısına çıkmayacağını, çalıştığı takdirde kendisini doyuracak bir bölgesi olduğunu bilmektedir.

Anlaşma

Franchise veren ile alan arasında yapılan anlaşma, genellikle uzun sürelidir. Franchise alan, bu süre boyunca haklarına sahip olacağını bilir, hayatını buna göre yönlendirebilir.

Düşük risk
 
Franchise alan işletmelerin, kendi markasıyla iş yapanlara oranla çok daha az batma riski olduğu ABD istatistiklerinden görülmektedir. Bu durum ülkemizde henüz kanıtlanmamış olmakla birlikte, başarılı franchise zincirlerinin verileri esas alındığında başarısızlık oranının oldukça düşük olduğu ortaya çıkmaktadır.